Η νέα εγκύκλιος του υπουργείου Ανάπτυξης για τις δημόσιες συμβάσεις, μας δείχνει πόσο έχει αυξηθεί ο πληθωρισμός σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες σε σύγκριση με το 2021.
Ο αυξημένος πληθωρισμός, εν μέσω του ενεργειακού σοκ που έφερε η κρίση στη Μέση Ανατολή, είναι η νέα πραγματικότητα για την ευρωπαϊκή οικονομία. Ο στασιμοπληθωρισμός, δηλαδή ο συνδυασμός επίμονων ανατιμήσεων και αναιμικής ανάπτυξης, είναι προς το παρόν ένα απευκταίο αλλά πιθανό σενάριο.
Για τα ελληνικά νοικοκυριά, ο πληθωρισμός δεν είναι απλώς ένα οικονομικό μέγεθος. Πρέπει να ιδωθεί σε συνδυασμό με την παρατεταμένη ακρίβεια – δηλαδή την αναντιστοιχία της μεταβολής των τιμών με το ύψος των εισοδημάτων. Ο πληθωρισμός δεν «τρέχει» με τον ίδιο ρυθμό για όλους. Έχει αποδειχθεί ότι για τα φτωχότερα νοικοκυριά, που ξοδεύουν σε στέγαση και διατροφή το μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού, ο πληθωρισμός «τρέχει» πιο γρήγορα από ό,τι για τα πλουσιότερα
Πιο «βαρύς» ο πληθωρισμός του φτωχού
Σε παλιότερη σχετική έρευνα διαπιστώθηκε ότι ενώ αθροιστικός πληθωρισμός 2019-2024 ανήλθε στο 15%, για τα χαμηλότερα εισοδήματα ήταν ως και τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερος. Για όσους είχαν μηνιαίο εισόδημα από 750 ως 1.100 ευρώ, ο μέσος σωρευτικός πληθωρισμός ξεπέρασε το 19%. Στα εισοδήματα από 750 ως 1.100 ευρώ ο πληθωρισμός προσέγγισε το 18% κ.ο.κ. Για τα υψηλότερα εισοδήματα, από 3.500 ευρώ και πάνω, η πληθωριστική επιβάρυνση ήταν της τάξης του 10%.
Η αιτία είναι ότι οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα, ενοίκια, ενέργεια, που είναι και οι πιο υψηλές επιβαρύνουν δυσανάλογα τους ασθενέστερους οικονομικά.
Η ακρίβεια της πενταετίας
Αν θέλουμε να αξιολογήσουμε τα μέτρα στήριξης που ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός στις 22 Απριλίου, είναι σκόπιμο να ρίξουμε μια ματιά στην εγκύκλιο που εξέδωσε την αμέσως επόμενη ημέρα, 23 Απριλίου, το υπουργείο Ανάπτυξης. Αφορά τον «υπολογισμό Δείκτη Τιμών Καταναλωτή για τις παραδόσεις αγαθών που έλαβαν χώρα εντός του μηνός Απριλίου 2026».
Η εγκύκλιος, που εκδίδεται σε μηνιαία βάση από τη Γενική Γραμματεία Εμπορίου και τη Γενική Διεύθυνση Δημοσίων Συμβάσεων, αξιοποιεί τα στοιχεία από τους υποδείκτες τιμών καταναλωτή της ΕΛΣΤΑΤ, σε βάθος πενταετίας. Για τις κρατικές υπηρεσίες λειτουργεί ως δείκτης για την αναπροσαρμογή των δημόσιων συμβάσεων.
Παράλληλα όμως χρησιμεύει και ως ένας κατατοπιστικός οδηγός για να υπολογίσουμε ποια αγαθά και υπηρεσίες είχαν τις υψηλότερες σωρευτικές ανατιμήσεις. Από μια ματιά στον πίνακα, επιβεβαιώνεται ότι τα λεγόμενα «μισθιακά εμπορεύματα», τα αγαθά ευρείας κατανάλωσης που αγοράζουν οι εργαζόμενοι με τον μισθό τους, είχαν σωρευτικές ανατιμήσεις πολύ υψηλότερες του γενικού πληθωρισμού.
Αν και στις πρώτες θέσεις βρίσκονται οι αεροπορικές μεταφορές και οι πτήσεις εξωτερικού, που δεν αφορούν τους πιο φτωχούς, τα τρόφιμα και η στέγαση ξεχωρίζουν ως οι κατηγορίες με τις πιο επιβαρυντικές ανατιμήσεις. Συγκεκριμένα, τα είδη διατροφής – μη αλκοολούχα ποτά έχουν ανατιμηθεί σωρευτικά κατά 39%.
Η στέγαση έχει ακριβύνει κατά 31,2%. Στα παραπάνω δεν περιλαμβάνονται οι ανατιμήσεις των τελευταίων μηνών. Το ίδιοι διάστημα ο μέσος μικτός μισθός του ιδιωτικού τομέα (με βάση τα επίσημα στοιχεία του ΕΡΓΑΝΗ), αυξήθηκε ονομαστικά σχεδόν 22%, δηλαδή με πιο αργό ρυθμό από ό,τι ο πληθωρισμός στα βασικά αγαθά και υπηρεσίες.
Οι μεγάλοι «πρωταθλητές» της ακρίβειας
Στην κορυφή της πληθωριστικής πυραμίδας βρίσκονται οι αεροπορικές μεταφορές, με τις πτήσεις εξωτερικού να έχουν εκτιναχθεί κατά 178% και τις πτήσεις εσωτερικού κατά 62,77%. Συνολικά, η κατηγορία «Μεταφορά Επιβατών με Αεροπλάνο» έχει ανέλθει κατά 137,92% σε πέντε χρόνια — σχεδόν διπλασιασμός του κόστους. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ένα αεροπορικό εισιτήριο που κόστιζε 100 ευρώ το 2021 σήμερα αντιστοιχεί σε πάνω από 237 ευρώ.
Υπενθυμίζεται ότι τα παραπάνω στοιχεία δεν περιλαμβάνουν τις νέες ανατιμήσεις στα αεροπορικά εισιτήρια που φέρνει η έλλειψη καυσίμων, συνέπεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Εκρηκτικές αυξήσεις παρουσίασε και η ενοικίαση οχημάτων (+90,14%). Γενικά οι υπηρεσίες μεταφοράς επιβατών έχουν ακριβύνει κατά 75%. Σε συνδυασμό με την ακρίβεια στα τουριστικά καταλύματα, το υψηλό κόστος μεταφορών είναι μία από τις αιτίες που οι διακοπές είναι άπιαστο όνειρο για τον έναν στους δύο κατοίκους της Ελλάδας.
Τρόφιμα
Στην αγορά τροφίμων η εικόνα είναι εξίσου ανησυχητική. Το μοσχάρι αποτελεί τη μεγαλύτερη έκπληξη στα βασικά τρόφιμα με αύξηση 74,36%, ακολουθούμενο από το αρνί και κατσίκι (+72,58%). Τα παραδοσιακά κρέατα της ελληνικής κουζίνας έχουν καταστεί είδη σχεδόν πολυτελείας. Τα κρέατα γενικά έχουν αυξηθεί κατά 52,11%, ενώ τα πουλερικά ακολουθούν με +35,36%.
Το ελαιόλαδο, βασικό προϊόν της ελληνικής διατροφής και σύμβολο της μεσογειακής κουζίνας, παρουσιάζει ιδιαίτερη πορεία: παρά την τεράστια άνοδο των προηγούμενων ετών (σωρευτικά +42,96% από το 2021), τα τελευταία δύο χρόνια καταγράφει σημαντική υποχώρηση.
Ανάμεσα στα τρόφιμα με την υψηλότερη σωρευτική αύξηση ξεχωρίζουν και οι σοκολάτες (+57,82%), το κακάο σε σκόνη (+55,60%) και τα αλιπάστα ψάρια (+33,48%).
Στέγαση – Ενέργεια
Τα ενοίκια μέσα σε πέντε χρόνια ακρίβυναν μεσοστασθμικά πάνω από 29%. Τα είδη επισκευής και συντήρησης κατοικίας πάνω από 23% και οι αντίστοιχες υπηρεσίες 24%. Στον τομέα της ενέργειας, το πετρέλαιο θέρμανσης ξεχωρίζει με σωρευτική αύξηση 57,52% από το 2021. Το ηλεκτρικό ρεύμα έχει αυξηθεί κατά 43,52%, ενώ το φυσικό αέριο εμφανίζει μεγάλες διακυμάνσεις λόγω της ενεργειακής κρίσης και των διεθνών γεωπολιτικών εξελίξεων. Συνολικά, η κατηγορία «Ηλεκτρικό Ρεύμα, Φυσικό Αέριο και άλλα Καύσιμα» έχει ανέλθει κατά 43,01%.
Υπηρεσίες
Στον τομέα της εστίασης, τα εστιατόρια και οι καφετέριες έχουν αυξήσει τις τιμές τους κατά 30,92% από το 2021, ενώ τα κυλικεία κατά 26,74%. Τα ξενοδοχεία-καταλύματα εμφανίζουν αύξηση 43,74%.
Στην υγεία, οι υπηρεσίες εξωνοσοκομειακής θεραπείας και αποκατάστασης έχουν αυξηθεί κατά 20,71%, ενώ οι ιατρικές υπηρεσίες γενικά κατά 14,70%. Η εκπαίδευση σημειώνει σωρευτική άνοδο 12,56%.
Τι «αντιστάθηκε» στην ακρίβεια
Υπάρχουν και κατηγορίες που η τεχνολογία κράτησε σχετικά σταθερές ή ακόμη και μείωσ τις τιμές. Ο εξοπλισμός πληροφορικής (υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα) και τα τηλεπικοινωνιακά πακέτα παρουσίασαν αρνητικό πληθωρισμό. Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια υποχώρησαν κατά 18,18% και ο εξοπλισμός ήχου/εικόνας κατά 27,93% — ίσως η μοναδική ανακούφιση για τα νοικοκυριά σε μια δύσκολη πενταετία.
Τα επίσημα στοιχεία αποτυπώνουν μια σύνθετη πραγματικότητα. Ο πληθωρισμός δεν χτύπησε εξίσου όλες τις κατηγορίες αγαθών. Έπληξε δυσανάλογα τα βασικά τρόφιμα, την ενέργεια και τις μεταφορές — δηλαδή τις ανελαστικές δαπάνες, τις οποίες τα νοικοκυριά δεν μπορούν να αποφύγουν. Για τα χαμηλότερα εισοδήματα, η συσσωρευμένη αυτή πίεση πέντε ετών παραμένει βαριά και δύσκολα αντιστρέψιμη.
