Η Πιετά του Βατικανού είναι ένα εμβληματικό γλυπτό της Ιταλικής Αναγέννησης, δημιουργημένο από τον Φλωρεντινό καλλιτέχνη Μιχαήλ Άγγελο Μπουοναρότι το 1499, σε ηλικία μόλις 24 ετών. Το όνομά του οφείλεται στη σημερινή του θέση στο Παρεκκλήσι του Σταυρού, στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό.
Γνωστό και ως Πιετά του Μιχαήλ Άγγελου, αυτό το γλυπτό αποτελεί ένα αριστούργημα στην ιστορία της τέχνης, χαρίζοντας στον νεαρό Μπουοναρότι μεγάλη φήμη. Ο γλύπτης εντυπωσίασε τους πάντες για δύο λόγους. Πρώτον, για την εκπληκτική του μαεστρία στη γλυπτική τεχνική σε τόσο νεαρή ηλικία. Αυτή την ικανότητα την επέδειξε στον τρόπο επεξεργασίας του μαρμάρου, στις φυσικές διαστάσεις του έργου και στη σύνθεση, όλα αυτά στα 24 του χρόνια.
Δεύτερον, ο Μιχαήλ Άγγελος ξεχώρισε για την ικανότητά του να αμφισβητεί την καλλιτεχνική παράδοση, απεικονίζοντας τη Μαρία νεότερη από τον Ιησού και χωρίς εμφανή σημάδια οδύνης. Γι’ αυτό, εύλογα αναρωτιέται κανείς ποιο νόημα κρύβεται πίσω από την Πιετά του Μιχαήλ Άγγελου.
Η Πιετά του Βατικανού είναι ένα γλυπτό με στρογγυλό σχήμα, που αναπαριστά τη στιγμή που η Παναγία παραλαμβάνει το σώμα του Ιησού και το κρατά στην αγκαλιά της, λίγο πριν τον θρήνο για τον νεκρό Χριστό. Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτού του γλυπτού πηγάζουν από τις λύσεις που βρήκε ο καλλιτέχνης για την επεξεργασία της σύνθεσης, του υλικού, των διαστάσεων και των μορφών.
Η Πιετά είναι ένα μονολιθικό έργο, σμιλεμένο από ένα ενιαίο μπλοκ λευκού μαρμάρου που εξορύχθηκε από τα βουνά της Καράρα στην Τοσκάνη. Λέγεται ότι ο ίδιος ο Μιχαήλ Άγγελος ταξίδεψε στην Καράρα για να επιλέξει το κατάλληλο μάρμαρο. Το γλυπτό έχει διαστάσεις 195 εκατοστά πλάτος και 174 εκατοστά ύψος, ένα έργο σε φυσικό μέγεθος που ενισχύει τον ρεαλιστικό του χαρακτήρα.
Η σύνθεση της Πιετά βασίζεται σε ένα ισόπλευρο τρίγωνο με ελλειπτική βάση, προσδίδοντας ισορροπία και σταθερότητα. Οι δύο κύριες μορφές είναι η Παναγία και ο Ιησούς Χριστός. Η μορφή του Ιησού, με το κεφάλι και το χέρι να γέρνουν προς τα δεξιά, εναρμονίζεται με την Παναγία, η οποία είναι τυλιγμένη σε πλούσια υφάσματα. Το πρόσωπο του Ιησού, σύμφωνα με τον Μιχαήλ Άγγελο, αντιπροσωπεύει έναν άνθρωπο στην ανθρώπινη του φύση, χωρίς εμφανή σημάδια πόνου. Η Παναγία, μνημειακή σε σχέση με τον γιο της, αποτελεί το επίκεντρο της προσοχής, κρατώντας το σώμα του Ιησού στην αγκαλιά της με έκφραση που υποδηλώνει συλλογισμό και διαλογισμό.
Η τεχνική του Μιχαήλ Άγγελου είναι εντυπωσιακή, με διαφορετικές υφές που δημιουργούνται μέσω σχολαστικής επεξεργασίας του μαρμάρου. Η Πιετά είναι το μόνο έργο που υπέγραψε ο Μιχαήλ Άγγελος, χαράσσοντας το όνομά του στη ζώνη της Παναγίας για να διαλύσει φήμες περί άλλου δημιουργού.
Η Πιετά αντιπροσωπεύει την αφοσίωση και τον θρήνο της Παναγίας, μια σκηνή που δεν αναφέρεται στα Ευαγγέλια αλλά έγινε δημοφιλής τον 14ο αιώνα. Ο Μιχαήλ Άγγελος αμφισβήτησε την παράδοση, απεικονίζοντας μια νεαρή και γαλήνια Μαρία, επηρεασμένος από τη νεοπλατωνική φιλοσοφία και την κλασική αισθητική. Η γαλήνη και η ισορροπία γίνονται μεταφορά για την καθαγιασμένη χριστιανική πνευματικότητα, με την Παναγία να ενσαρκώνει το ουμανιστικό ιδεώδες της Αναγέννησης.
Η Πιετά παραγγέλθηκε το 1498 από τον Καρδινάλιο Jean Bilhères de Lagraulas για τη Βασιλική του Αγίου Πέτρου. Ολοκληρώθηκε εντός ενός έτους και, αν και αρχικά προοριζόταν για τον τάφο του καρδινάλιου, τελικά μεταφέρθηκε στη Βασιλική τον 18ο αιώνα. Το έργο υπέστη ζημιές το 1972 από μια επίθεση, αλλά ευτυχώς αποκαταστάθηκε.
