Της Ειρήνης Καρύδη
Ας ξεκινήσουμε με κάτι απλό, και να εξηγήσουμε ότι η σεξουαλική επίθεση ή η σεξουαλική βία είναι κάθε σεξουαλική ή σεξουαλικοποιημένη ενέργεια που συντελείται χωρίς τη συναίνεση ενός ατόμου.
Ενώ από την άλλη,κουλτούρα του βιασμού ονομάζουμε την αντίληψη που υπαγορεύει ότι είναι φυσιολογικό οι άντρες (συνήθως) να ασκούν σεξουαλική βία στις γυναίκες και να φτάνουν ακόμα και ως τον βιασμό. Η «θεωρία» αυτή έγκειται στον ορισμό του «victim blaming», όπου ουσιαστικά, το θύμα είναι αυτό που ευθύνεται για τον βιασμό του και με αυτό τον τρόπο δημιουργούνται μύθοι που χρησιμεύουν, ώστε να κάνουν πιο ρομαντικό τον βιαστή ή να τον παρουσιάσουν ως «ηρωικό». Αυτό επιτυγχάνεται με τη χρήση φράσεων όπως:
- Δεν έφταιγε ο βιαστής, αλλά το ντύσιμό της.
- Τα κακά κορίτσια προκαλούν την τύχη τους.
- Εάν δεν μπορείτε να αποφύγετε τον βιασμό, μπορείτε να χαλαρώσετε και να τον απολαύσετε.
- Αυτή το ζητούσε. Στη συνέχεια άλλαξε γνώμη και φώναξε.
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι ο βιασμός είναι ένα φαινόμενο που δεν κάνει διακρίσεις και πρόκειται για μια συμπεριφορά την οποία δεν προκάλεσε ούτε επέλεξε το εν λόγω άτομο.
Μερικά παραδείγματα σεξουαλικής επίθεσης, είναι :
- Η Σεξουαλική παρενόχληση.
- Το Ανεπιθύμητο άγγιγμα ή φιλί.
- Οι Σεξουαλικές ή σεξουαλικού περιεχομένου δραστηριότητες μετά από άσκηση μεγάλης πίεσης ή εξαναγκασμό, όπου εμπίπτουν όσες ενέχουν βία ή πόνο.
- Η Έκθεση των γεννητικών οργάνων κάποιου σε δημόσια θέα, π.χ. επίδειξή τους.
- Η Καταδίωξη ατόμου.
- Η Παρακολούθηση από κάποιον χωρίς την άδειά σας, όταν είστε γυμνός/γυμνή ή επιδίδεστε σε σεξουαλικές δραστηριότητες.
- Η δημοσίευση σεξουαλικών εικόνων στο διαδίκτυο χωρίς τη συγκατάθεση του άμεσα ενδιαφερόμενου ατόμου.
- Ο Εξαναγκασμός ή άσκηση μεγάλης πίεσης από κάποιον για παρακολούθηση πορνογραφικού υλικού ή συμμετοχή στο υλικό αυτό.
- Τα Αλκοολούχα ποτά ή χρήση ναρκωτικών προκειμένου να μειωθεί ή να κλονιστεί η ικανότητα του θύματος να κάνει τις δικές του επιλογές για την ερωτική ή σεξουαλική του δραστηριότητα.
- Η Σεξουαλική πράξη με άτομο που κοιμάται υπό την έντονη επήρεια αλκοόλ και/ή άλλων ναρκωτικών ουσιών.
- Τα Άσεμνα αστεία ή αισχρά υπονοούμενα, υπαινικτικές ιστορίες ή επίδειξη σεξουαλικοποιημένων εικόνων, στο πλαίσιο ενός μοτίβου εξαναγκαστικής, εκφοβιστικής ή χειριστικής συμπεριφοράς.
- Ο Βιασμός, διείσδυση χωρίς συναίνεση σε οποιαδήποτε σχισμή του ανθρώπινου σώματος με οποιοδήποτε τρόπο ή οποιοδήποτε αντικείμενο.
- Η «περιποίηση» παιδιού ή ευάλωτου ατόμου με απώτερο σκοπό τη συμμετοχή του σε σεξουαλικές δραστηριότητες οποιουδήποτε είδους.
- Και κάθε σεξουαλική πράξη με παιδί.
Κρίνεται αναγκαίο να τονιστεί ότι η σεξουαλική επίθεση δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη σεξουαλική έκφραση. Για αυτό και η σεξουαλική επίθεση είναι ένα ζήτημα που μας αφορά όλους και οφείλουμε να φροντίσουμε να γνωρίζουμε πότε έχουμε τη σεξουαλική συναίνεση κάποιου και πότε όχι.
Και για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι η συγκατάθεση ενός ατόμου για την όποια σεξουαλική δραστηριότητα που πρόκειται να πραγματοποιηθεί, ονομάζεται σεξουαλική συνέναιση. Οποιαδήποτε ενέργεια ή πράξη χωρίς τη σύμφωνη γνώμη ενός ατόμου, αποτελεί σεξουαλική επίθεση. Επίσης, η σεξουαλική συναίνεση δίνεται χωρίς εξαναγκασμό και μπορεί να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή. Η σιωπή ή/ και αμφιβολία κάποιου δεν αποτελούν σεξουαλική συναίνεση.
Ο νομικός ορισμός του βιασμού, οι κοινωνικές αντιδράσεις και η αλλαγή του.
Δυστυχώς, στο ποινικό δίκαιο ο βιασμός, ορίζονταν κάθε φορά αυτό που αποφάσιζε ο νομοθέτης ότι συνιστά το ποινικό αδίκημα του βιασμού, κάτι το οποίο ίσχυε για κάθε τυποποιημένο έγκλημα. Συνεπώς, ο βιασμός, ως ποινικό αδίκημα, δεν είχε πάντοτε το ίδιο περιεχόμενο. Όπως κάθε έγκλημα, ο ορισμός του βιασμού διαφοροποιούνταν ανάλογα με την εποχή μέσα στην οποία τοποθετείται το έγκλημα.
Οι αντιδράσεις από μέρους φεμινιστικών κινημάτων, ανθρωπιστικών οργανώσεων και πιο συγκεκριμένα της Διεθνής Αμνηστίας που κατέθεσε υπόμνημα διαμαρτυρίας για το νομικό ορισμό του βιασμού, όπου ανέφερε μεταξύ άλλων ότι «υιοθετείται ένας νομικός ορισμός του βιασμού που είναι απαράδεκτος, τόσο σύμφωνα με τις τυπικές δεσμεύσεις της χώρας και τις Συμβάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων, όσο και σύμφωνα με τις πολιτικές υποχρεώσεις της κυβέρνησης. Ουσιαστικά, ο νέος ορισμός στο σχέδιο του νέου Ποινικού Κώδικα, δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για το σοβαρό αυτό έγκλημα». Συγκεκριμένα, τόνιζε τον απαράδεκτο ορισμό του βιασμού στο άρθρο 336 ΠΚ, που πρότασσε την άσκηση σωματικής βίας και όχι τη μη ύπαρξη συναίνεσης του παθόντος ως συστατικό στοιχείο του βιασμού…
Τα παραπάνω έφεραν την ουσιαστικότερη αλλαγή που επήλθε στο άρθρο 336 του νέου ΠΚ που αφορά το βιασμό και είναι ότι στα στοιχεία του εγκλήματος του βιασμού, συμπεριλαμβάνεται πλέον και η απουσία συναίνεσης του θύματος. Πιο συγκεκριμένα, όπως προβλέπει η ίδια η νέα ποινική διάταξη στις παραγράφους 1 και 4: «όποιος με σωματική βία ή με απειλή σοβαρού και άμεσου κινδύνου ζωής ή σωματικής ακεραιότητας εξαναγκάζει άλλον σε επιχείρηση ή ανοχή γενετήσιας πράξης τιμωρείται με κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών» και «όποιος, εκτός από την περίπτωση της παραγράφου 1, επιχειρεί γενετήσια πράξη χωρίς τη συναίνεση του παθόντος, τιμωρείται με κάθειρξη έως δέκα έτη».
Το στοιχείο της έλλειψης συναίνεσης ποινικοποιήθηκε κατά την παράγραφο 4. Το αποτέλεσμα αυτό αποτυπώνει την προσπάθεια του νομοθέτη να δομήσει το έγκλημα του βιασμού με προσανατολισμό στην απουσία συναίνεσης, σε μια προσπάθεια εναρμόνισης με διεθνή νομοθετικά κείμενα, όπως για παράδειγμα τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. Η ισχύουσα διάταξη για το βιασμό στο νέο ΠΚ εμπεριέχει σαφώς στοιχεία προόδου. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική έκθεση του Ν. 4619/2019, «ως μέσο τέλεσης του εγκλήματος διατηρείται η σωματική βία». Φαίνεται δηλαδή ότι η απουσία συναίνεσης του παθόντος προστέθηκε απλώς ως μια περίπτωση του εγκλήματος του βιασμού, η οποία μάλιστα έγινε μετά από κοινωνική πίεση.
Ωστόσο, για να επέλθει, μία ουσιαστική αλλαγή η κοινωνία οφείλει να εστιάσει στην εξάλειψη της λεγόμενης «κουλτούρας του βιασμού».
Πρέπει να πάψουν τα φαινόμενα του στιγματισμού, της καλλιέργειας του αισθήματος ενοχής του θύματος, αλλά και τα ποικίλα σεξιστικά στερεότυπα που αποτρέπουν το θύμα από το να καταγγείλει το περιστατικό. Πρέπει επιτέλους τα θύματα να αισθάνονται προστατευμένα και ότι θα αποδίδεται σωστά η δικαιοσύνη. Δηλαδή, πρέπει να υπάρχει η σιγουριά ότι ο δράστης ή οι δράστες θα βρεθούν, θα συλληφθούν και θα λογοδοτήσουν ενώπιον της Ελληνικής Δικαιοσύνης με σκοπό να αποτραπεί η επανάληψη της πράξης και να μην υπάρξουν άλλα θύματα από τα ίδια άτομα.
Τέλος, είναι στο χέρι μας να μην αφήσουμε την κοινωνία μας και τα παιδιά μας να συνεχίσουν αυτήν την κουλτούρα.
Είναι ευθύνη όλων μας.
