Το ενδιαφέρον για το πρόγραμμα «Σπίτι μου 2» παραμένει ιδιαίτερα μεγάλο καθώς περίπου 120.000 πολίτες έχουν καταθέσει στοιχεία ώστε να διαπιστωθεί εάν είναι επιλέξιμοι με βάση τα κριτήρια.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, το μέσο ετήσιο εισόδημα των εγκεκριμένων δανειοληπτών δεν υπερβαίνει τα 21.300 ευρώ. Ταυτόχρονα, τα τραπεζικά ιδρύματα έχουν εγκρίνει 584 επιδοτούμενα στεγαστικά δάνεια συνολικού ύψους 65 εκατομμυρίων ευρώ, δηλαδή το μέσο δάνειο κυμαίνεται στις 111.301€. Περίπου επτά στις δέκα εγκεκριμένες αιτήσεις αφορούν έγγαμα ζευγάρια και μονογονεϊκές οικογένειες.
Ενώ, οι κατοικίες που θα αγοραστούν έχουν μέσο εμβαδό 91,5 τ.μ., γεγονός που υποδεικνύει ότι πολλοί συμμετέχοντες αναζητούν οικογενειακή στέγη. Επομένως, αν αφορά την Αττική που εντοπίζονται οι περισσότερες αιτήσεις, αναφερόμαστε σε κατοικίες που είτε η ζητούμενη τιμή πώλησης είναι 1.216€/τ.μ. και αφορά κατοικία που χρίζει τουλάχιστον μερικής ανακαίνισης και σίγουρα δεν βρίσκεται στις «καλές» περιοχές της Αττικής, είτε ο δικαιούχος διαθέτει τουλάχιστον 40.000€ – 90.000€ ίδια κεφάλαια που θα καταβάλει για την αγορά του ακινήτου.
Η διαθεσιμότητα ακινήτων κατάλληλα για οικογένειες που πληρούν τις προδιαγραφές του προγράμματος
Σύμφωνα με τον κάτωθι πίνακα, η διαθεσιμότητα ακινήτων από 85τμ έως 150τμ άνω του 1ου ορόφου, με έτος κατασκευής έως το 2007 και ζητούμενη τιμή έως 150.000€, αγγίζει το 18,05% στις περιοχές του κέντρου, το 19,74% στα Δυτικά Προάστια και το 8,88% στον Πειραιά. Στις περιοχές των Νοτιών, Βορείων Προαστίων η διαθεσιμότητα είναι σχεδόν μηδενική, ενώ στις περιοχές των Ανατολικών Προαστίων μόλις στο 3,91%.
Η διαθεσιμότητα για οικογενειακές κατοικίες με ζητούμενη τιμή πώλησης έως 200.000€, αγγίζει το 41,25% στις περιοχές του κέντρου της Αθήνας, το 53,39% στα Δυτικά Προάστια και το 26,64% στις περιοχές του Πειραιά. Μικρή ή/και σχεδόν μηδενική διαθεσιμότητα καταγράφεται στις περιοχές των Βορείων, Νοτίων και Ανατολικών Προαστίων. Επομένως, ο δικαιούχος του προγράμματος θα πρέπει να διαθέτει κατ΄ ελάχιστο το ποσό των 20.000€ ως ίδια κεφάλαια διότι το ύψος του δανεισμού δεν μπορεί να ξεπερνά το 90% της αξίας του ακινήτου και το ποσό των 190.000€.
Αισθητά μεγαλύτερη διαθεσιμότητα καταγράφεται στα ακίνητα αξίας έως 250.000€, ακίνητα που ο δικαιούχος θα πρέπει να διαθέτει τουλάχιστον 60.000€ ίδια συμμετοχή και το υπόλοιπο ποσό μέσω δανεισμού εφόσον πληροί τα τραπεζικά κριτήρια.
Συγκεκριμένα στις περιοχές του κέντρου της Αθήνας, το ποσοστό διαθεσιμότητας αγγίζει το 59,80%, στα Δυτικά Προάστια το 44,71% ,στις περιοχές του Πειραιά το 51,44% και στα Ανατολικά Προάστια το 43,15%. Στις περιοχές των Βορείων και Νοτίων Προαστίων η διαθεσιμότητα είναι 15,89% και 23,24% αντίστοιχα
Σύμφωνα με τα άνωθεν, κατανοούμε ό,τι το πρόγραμμα «Σπίτι μου 2», απευθύνεται κυρίως σε όσες και όσους μπορούσαν, ούτως ή άλλως, να αγοράσουν κατοικία.
Το εν λόγω νέο πρόγραμμα, που εντάχθηκε στα μέτρα στεγαστικής πολιτικής με στόχο την αναχαίτιση του κόστους στέγασης και την προσβασιμότητα στην αγορά κατοικίας, δεν απαντά στο σύνολο της κοινωνίας, όπως απαιτείται σε μια χώρα που είναι πρωταθλήτρια στο κόστος στέγασης στο σύνολο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Συγκεκριμένα, αφορά αποκλειστικά τους συμπολίτες μας που πληρούν τις προδιαγραφές των τραπεζικών ιδρυμάτων για να αιτηθούν δανεισμό και διαθέτουν ένα δικό τους κεφάλαιο, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις θα πρέπει να αγγίζει ακόμη και τις 60.000 ευρώ, στην περίπτωση που ο δικαιούχος διαθέτει τα οικονομικά εχέγγυα να δανειστεί το ανώτατο όριο που θέτει το πρόγραμμα, τις 190.000 ευρώ, για αξία ακινήτου 250.000 ευρώ.
Συγκεκριμένα, δεν καλύπτει τον νέο που πληροί τις προδιαγραφές του τραπεζικού συστήματος από πλευράς εισοδήματος, αλλά δεν διαθέτει ίδια κεφάλαια.
Όπως δεν καλύπτει και τον άγαμο που βγάζει 21.000 ευρώ και αποκλείεται από το πρόγραμμα, διότι το εισοδηματικό όριο του είναι 20.000 ευρώ. Ιδίως τα άγαμα άτομα, με εισοδήματα μέχρι 20.000 ευρώ, τα οποία θα θελήσουν να βρουν ακίνητο κατάλληλο για οικογένεια και όχι μια γκαρσονιέρα, θα αναζητήσουν ακίνητα αξίας μέχρι 150.000 ευρώ, διαθέτοντας ακόμη και 20.000 έως 50.000 ευρώ ίδια κεφάλαια, ανάλογα με το ύψος δανεισμού.
Μη ξεχνάμε την πορεία του προηγούμενου προγράμματος «ΣΠΙΤΙ ΜΟΥ 1», το οποίο το 30% περίπου των πόρων που διατέθηκαν έμειναν αχρησιμοποίητα. Συγκεκριμένα, έχουν εκταμιευτεί περί τα 7.600 δάνεια έναντι 10.000 που είχαν προγραμματιστεί.
Ο λόγος δεν είναι άλλος από το γεγονός ότι κάποιοι από τους αιτούντες είχαν λάβει έγκριση και δεν κατάφεραν να βρουν σπίτι. Το ίδιο συμβαίνει και με το πρόγραμμα «ΣΠΙΤΙ ΜΟΥ 2», σύμφωνα με δημοσιεύματα, καθώς σε σύνολο 10.000 αιτήσεων που έχουν υποβληθεί στις τράπεζες, λιγότεροι από χίλιοι δικαιούχοι έχουν βρει ακίνητο που να καλύπτει τις προδιαγραφές του προγράμματος.
Κάτι τέτοιο ήταν αναμενόμενο, δεδομένου ότι το σύνολο δημοσιευμένων ερευνών αναφέρουν την μικρή διαθεσιμότητα ακινήτων κατάλληλα για οικογένειες που πληρούν τις προδιαγραφές του προγράμματος, κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα και στις περιοχές με έντονη τουριστική δυναμική. Στρέφοντας έτσι τους δικαιούχους σε αγορά κατοικίας 40 έως 50 ετών, κατοικίες που σε πολλές περιπτώσεις χρίζουν μερικής ή/και ολικής ανακαίνισης. Δηλαδή, ο δικαιούχος θα πρέπει να διαθέτει επιπλέον πιστοληπτική ικανότητα για την χορήγηση νέου επισκευαστικού δανείου αλλά και πρόσθετους ίδιους πόρους για τον σκοπό της ανακαίνισης.
Παράλληλα, το πρόγραμμα «Σπίτι μου 2» αυξάνει τη ζήτηση σε μια αγορά με περιορισμένη προσφορά, η οποία ήδη είναι πιεσμένη. Το αποτέλεσμα θα είναι να αυξηθούν περαιτέρω οι τιμές πώλησης, επηρεάζοντας τους ενοικιαστές και τους δυνητικούς αγοραστές, που βρίσκονται εκτός επιδοτούμενων προγραμμάτων.
Υπό το πρίσμα αυτό, ενδεχομένως η επιδότηση που προσφέρει το κράτος να «χαθεί», αφού το ακίνητο που θα αγόραζε κάποιος, χωρίς αυτήν, το αγοράζει ακριβότερα. Επομένως, τα οφέλη για το δανειολήπτη μακροπρόθεσμα μπορεί να είναι μικρά ή/και σχεδόν μηδενικά.
Πώς μπορεί να διευρυνθούν οι δικαιούχοι και να αυξηθεί η διαθεσιμότητα ακινήτων
- Επέκταση του προγράμματος «ΣΠΙΤΙ ΜΟΥ 2» για την :
*Ανέγερση κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο ή/και οικόπεδο που έχει παραχωρηθεί μέσω γονικής παροχής στον δικαιούχο.
*Ανέγερση κατοικίας μέσω του δικαιώματος Υψούν: Δικαίωμα ανέγερσης νέων ορόφων, δηλαδή, μέχρι να εξαντληθεί ο συντελεστής δόμησης του οικοπέδου.
*Αποπεράτωση ιδιόκτητων ή/και μέσω γονικής παροχής στον δικαιούχο ημιτελών κατοικιών.
*Κατάργηση του κριτηρίου για το έτος κατασκευής (παλαιότητας) του ακινήτου για τους δικαιούχους που θα θελήσουν να μετακινηθούν από τα δυο μεγάλα αστικά κέντρα (Αθήνα, Θεσσαλονίκη).
Με αυτόν τον τρόπο αυξάνεται το οικιστικό απόθεμα, περιορίζεται η αύξηση των τιμών των ακινήτων και οι δικαιούχοι αποκτούν νεόδμητα ακίνητα και όχι ακίνητα παλιά ακόμη και 40 έως 50 ετών, που χρήζουν σημαντικής ανακαίνισης. Δίνοντας ένα επιπλέον κίνητρο σε όσους θελήσουν να μετακινηθούν από τα δυο μεγάλα αστικά κέντρα.
Η άνωθεν πρόταση δεν αυξάνει το δημοσιονομικό κόστος, που έχει ήδη προϋπολογιστεί.
- Επέκταση της Τραπεζικής Χρηματοδότησης με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου για την κάλυψη της ίδιας συμμετοχής των δικαιούχων (10%) .
*Το 50% της ίδιας συμμετοχής για τους άγαμους δικαιούχους που το εισόδημα τους δεν ξεπερνά το 75% του ανώτατου ορίου των εισοδηματικών κριτηρίων που θέτει το πρόγραμμα για αυτούς.
*Το 100% της ίδιας συμμετοχής για τους έγγαμους δικαιούχους που το εισόδημα τους δεν ξεπερνά το 75% του ανώτατου ορίου των εισοδηματικών κριτηρίων που θέτει το πρόγραμμα για αυτούς.
*Το 100% της ίδιας συμμετοχής για τρίτεκνους και πολύτεκνους δικαιούχους που το εισόδημά τους δεν ξεπερνά το 75% του ανώτατου ορίου των εισοδηματικών κριτηρίων που θέτει το πρόγραμμα για αυτούς.
* Το 100% της ίδιας συμμετοχής για το σύνολο των δικαιούχων που θα μετακομίσουν στην Περιφέρεια από τα δυο μεγάλα αστικά κέντρα (Αθήνα, Θεσσαλονίκη).
Η άνωθεν πρόταση αφορά αποκλειστικά όσους πληρούν τα τραπεζικά κριτήρια, είναι επιλέξιμοι, αλλά, δεν διαθέτουν αποδεδειγμένα τα ίδια κεφάλαια (καταθέσεις).
Η εγγύηση του ελληνικού δημοσίου δεν εγγράφεται ως έξοδο – δεν επηρεάζει τον προϋπολογισμό τόσο του προγράμματος όσο και τους κράτους, αλλά, μόνο στην περίπτωση που αυτή εκπέσει.
Επισημαίνεται ότι με την εγγύηση του ελληνικού δημοσίου που αφορά την ίδια συμμετοχή, θα μειωθεί και το μέσο συνολικό επιτόκιο του δανείου καθώς το εγγυημένο μέρος του δανείου τιμολογείτε με πολύ χαμηλότερο επιτόκιο.
Με αυτόν τον τρόπο, βοηθάμε ακόμα περισσότερο τα άτομα με μικρότερα εισοδήματα που δεν διαθέτουν την ίδια συμμετοχή να ενταχθούν στο πρόγραμμα. Δίνονται παράλληλα σημαντικά κίνητρα για την αναχαίτιση του φαινομένου της αστυφιλίας, που εξακολουθεί να παρατηρείται σε ό,τι αφορά την πληθυσμιακή μεγέθυνση της Αθήνας και των άλλων μεγάλων αστικών κέντρων. Επιπλέον, ενισχύεται η περιφερειακή ανάπτυξη και η κοινωνική συνοχή.
Ευρωκοινοβούλιο(2021): Θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα η επαρκής στέγαση
Το 2021, το Ευρωκοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο καλείς τις χώρες της ΕΕ να αναγνωρίσουν την επαρκή στέγαση ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα που επιβάλλεται μέσω της νομοθεσίας. Όλοι θα πρέπει να έχουν ίση πρόσβαση σε αξιοπρεπή, «υγιεινή» στέγαση, με σύνδεση πόσιμου νερού υψηλής ποιότητας, επαρκή αποχέτευση και αξιόπιστη ενέργεια.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (UN–Habitat) για το δικαίωμα στη στέγαση
Ο καθένας έχει ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα στη στέγαση, το οποίο διασφαλίζει την πρόσβαση σε ένα ασφαλές, κατοικήσιμο και οικονομικά προσιτό σπίτι. Η στέγαση είναι κάτι περισσότερο από μια στέγη, είναι η ευκαιρία για καλύτερες ζωές και καλύτερο μέλλον.
Μέχρι το 2030, το UN-Habitat υπολογίζει ότι 3 δισεκατομμύρια άνθρωποι, περίπου το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού, θα χρειάζονται πρόσβαση σε επαρκή στέγαση.Αυτό μεταφράζεται σε ζήτηση για 96.000 νέες προσιτές και προσβάσιμες κατοικίες κάθε μέρα.?
Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (15/2/2023)
Το δικαίωμα στέγασης αποτελεί διεθνή υποχρέωση των κρατών μελών, την οποία πρέπει να λάβει υπόψη η Ευρωπαϊκή Ένωση. Πράγματι, αυτό το δικαίωμα αναγνωρίζεται στην Παγκόσμια Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, στην οποία ορίζεται ότι «Καθένας έχει δικαίωμα σε ένα βιοτικό επίπεδο ικανό να εξασφαλίσει στον ίδιο και στην οικογένειά του υγεία και ευημερία, και ειδικότερα τροφή, ρουχισμό, κατοικία, ιατρική περίθαλψη όπως και τις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες».
Στον αναθεωρημένο Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης προβλέπεται ότι προκειμένου να εξασφαλίσουν την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος στην κατοικία, τα μέρη δεσμεύονται να λάβουν μέτρα με στόχο: την προώθηση της πρόσβασης σε κατάλληλη στέγαση, την πρόληψη και τη μείωση του φαινομένου των αστέγων με σκοπό τη σταδιακή εξάλειψή του, τη διαμόρφωση τιμών στέγασης προσιτών σε όσους δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους.
Το δικαίωμα στην κατοικία αναγνωρίζεται από τα Συντάγματα πολλών κρατών μελών και/ή αποτελεί το αντικείμενο συγκεκριμένων νόμων που αποσκοπούν στην αποτελεσματική εφαρμογή του.
Πηγή: Θεμιστοκλής-Ανδρέας Μπάκας
