Εκτός από το φυσικό της κάλλος, το πλούσιο ανάγλυφο, τη γεωγραφική της θέση αλλά και τη φήμη της ως γενέτειρα διάσημων φιλόσοφων και επιστημόνων της αρχαιότητας, το κρασί είναι πάντα συνδεδεμένο με τη Σάμο.
Όλη η ιστορία του σαμιώτικου οίνου, από τους πρώτους διεθνώς κατοχυρωμένους ως ΠΟΠ και με την ονομασία «Samos» να είναι αρκετή για την απόδειξη προέλευσής του, ξετυλίγεται μέσα στις ψηλοτάβανες αίθουσες του εξαιρετικά καλόγουστου και άρτιου μουσείου.
Στην αίθουσα με τα τεράστια, ακλόνητα βαρέλια, μας περιμένει και ο Γιώργος Δαγλής, βαρελοποιός αλλά και συντηρητής βαρελιών για πάνω από 40 χρόνια. Καθώς στέκεται δίπλα σε ένα από ένα από τα δεκάδων τόνων βαρέλια, μοιάζει σαν να αγγίζει το περίβλημα όλης της ιστορίας του κρασιού στη Σάμο. Σήμερα, αυτοί οι γίγαντες απλώς στολίζουν το μουσείο. Το πολύτιμο προϊόν ωριμάζει σε δρύινα βαρέλια από 225 έως 750 λίτρα σε διαφορετική αίθουσα, στο υπόγειο του κτιρίου.
Ανάμεσα σε εκθέματα εργαλείων και χειρωνακτικών εργασιών του παρελθόντος, προσομοίωσης των αναβαθμίδων, του κλασικού τρόπου καλλιέργειας των αμπελιών λόγω της απότομης κλίσης των εδαφών, αμέτρητων φωτογραφιών και ιστορικών ντοκουμέντων, ένα σημείο κερδίζει, κατά τη γνώμη μου, όλη τη συγκίνηση. Το καλά ασφαλισμένο κελάρι με τα μπουκάλια κρασιών, τόσο παλιών, ακόμη και από το έτος ίδρυσης του ΕΟΣ Σάμου το 1934, ξαπλωμένων στο ημίφως μιας ασθενικής λάμπας, για προστασία από το φως, κλείνοντας μέσα στο γυάλινο περίβλημά τους ιστορίες ανθρώπων και θαυμάσιων οίνων.
Στο δρόμο για το Οινοποιείο του Συνεταιρισμού στο Καρλόβασι, η Μαργαρίτα και ο Τίτος με ξεναγούν στην ιστορία του σαμιώτικου άσπρου μοσχάτου, του οποίου η μεγάλη ανάπτυξη άρχισε το 18ο αιώνα όπου και ξεκίνησε να εξάγεται μαζικά στη Ρωσία, στη Γαλλία αλλά και στις υπόλοιπες αγορές της Ευρώπης. Οι παγκόσμιες εκθέσεις δεν τσιγκουνεύτηκαν τις απονομές διακρίσεων, ακόμη από το 1862. Σήμερα οι εξαγωγές καλύπτουν περίπου το 80% της ετήσιας παραγωγής και το γλυκό Μοσχάτο (μοσχάτο λευκό) της Σάμου να ανήκει στα κορυφαία κρασιά παγκοσμίως. Καθώς οδηγούμε από το Βαθύ προς το Καρλόβασι, στα αριστερά μας γίνεται φανερή η έντονη και απότομη υψομετρική διαφορά του όρους Άμπελος όπου καλλιεργούνται τα κλήματα σε πολλά διαφορετικά υψόμετρα, από 100 έως και λίγο κάτω από τα 900 μέτρα, προσδίδοντας διαφορετικά χαρακτηριστικά στα σταφύλια και επιτρέποντας στους αμπελουργούς να τα συλλέγουν με διαφορετικά επίπεδα ωρίμανσης.
Στο οινοποιείο στο Καρλόβασι γίνονται οι κυριότερες οινοποιητικές διαδικασίες, η παραλαβή σταφυλιών, η διαλογή, η οινοποίηση, η παλαίωση και η εμφιάλωση. Εκτός από τις μεταλλικές, μια σειρά από «αβγά», όπως αποκαλούνται οι τσιμεντένιες δεξαμενές, κυριαρχούν στο χώρο, καλύπτοντας με τις καμπύλες τους και την απόσταση με το μέλλον της σύγχρονης οινοποίησης. Πριν ξεκινήσουμε για τις επισκέψεις στα αμπελοτόπια, προλαβαίνουμε μια γευστική δοκιμή των πολύ νέων κρασιών που ξεκίνησαν τη διαδικασία τους μέσα στα «αβγά» με τη φροντίδα και την απλά κατανοητή επεξήγηση από την οινολόγο του ΕΟΣΣ Μαρία Βουλαρίνου.
Το υπόλοιπο της ημέρας ξενάγησης, χωρίστηκε σε δύο μέρη. Αφήνοντας το ένα από τα δύο αυτοκίνητα σε κάποιο σημείο του κεντρικού δρόμου κοντά στον Άγιο Δημήτριο, ανηφορίζουμε με το δυνατό 4×4 προς τα Κοντακαίικα, με απότομη υψομετρική διαφορά και σημεία με εκπληκτική θέα του νησιού, από άκρη σε άκρη.
Αμπελώνες σαν κρυμμένοι μέσα στα βουνά, αναβαθμίδες περιποιημένες, φτιαγμένες χειροποίητα με σεβασμό στην τοπική παράδοση, βιοδυναμικοί καλλιεργητές, σχεδόν απομονωμένοι αλλά απόλυτα αφοσιωμένοι στην αγροτική τους ενασχόληση, όπως ο Σταμάτης Στασινής, αλλά και κάποιοι, σαν τον Στέλιο Μιχάλαινα, ο οποίος, σαν ενεργό ηφαίστειο, με τρέχει πάνω -κάτω σε νέα αμπέλια, έως 20 ετών αλλά και σε σημεία με πολύ παλαιότερα, σχεδόν ενός αιώνα, από την περιοχή των Λογαράδων πάνω από τον Άγιο Κωνσταντίνο μέχρι τα εντελώς αμφιθεατρικά ανάμεσα στις Μανωλάτες και τους Βουρλιώτες, μιλώντας μου παράλληλα και αδιάκοπα για τα φυτά, τα αμπέλια και, φυσικά, τα αποτελέσματά τους. Η ομορφιά του τόπου και ο συνδυασμός των αμπελιών στην πιο πράσινη εκδοχή τους για φέτος με την οργιώδη βλάστηση της Σάμου, είναι μια εικόνα η οποία δύσκολα εκφράζεται με λόγια.
Ο γευστικός συνδυασμός των σαμιώτικων κρασιών με ταιριαστά εδέσματα για κάθε οίνο ξεχωριστά, οργανώθηκε από τον ΕΟΣ Σάμου στο εστιατόριο «Ορίζοντας» στον Πλάτανο, ψηλά, σχεδόν πάνω από ολόκληρο το νησί. Ο Βασίλειος Σκουρφούντας μαγείρεψε και ο αδερφός του Άγγελος σύστηνε τα κάθε κρασί με τη σειρά του σε απίθανα γευστικά παντρέματα. Ταρτάρ γαρίδας, καρπάτσιο λαυράκι, μπουγιαμπέσα με κρόκο Κοζάνης, τραχανάς με γαρίδα, μοσχαράκι (παραλλαγή βιτέλο τονάτο), συναγρίδα φρικασέ και άλλα γευστικά πολύχρωμα πιάτα ταίριαξαν με τις παραλλαγές μοσχάτου που σερβιρίστηκαν.
Και, φυσικά, τα παγκοσμίως διάσημα γλυκά σαμιώτικα κρασιά ενώθηκαν με μια τάρτα αχλάδι με ροκφόρ, μια crème brûlée, μια καρυδόπιτα με παγωτό αλλά και με μια σοκολάτα πραλίνα μπίτερ. Το ηλιοβασίλεμα πίσω από τα 1437 μέτρα του όρους Κέρκη, κλείνει δυνατά το σημερινό σαμιώτικο επεισόδιο.
