Η ραγδαία μεταβολή του τοπίου στη Συρία και οι νέες ισορροπίες που διαμορφώνονται στη Μέση Ανατολή βρέθηκαν στο επίκεντρο του ΚΥΣΕΑ, το οποίο συνεδρίασε υπό την προεδρία του πρωθυπουργού. Σύμφωνα με όσα ανακοινώθηκαν, μέχρι νεωτέρας, αναστέλλεται η λήψη αποφάσεων για αιτήματα ασύλου από Σύρους πρόσφυγες, ενώ η Αθήνα προσαρμόζει τη μεταναστευτική της πολιτική ανάλογα με τις εξελίξεις στο έδαφος και επιμένει στην ανάγκη μιας κοινής ευρωπαϊκής αντιμετώπισης.
Στο πλαίσιο αυτό, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε τηλεφωνικές συνομιλίες με τον βασιλιά της Ιορδανίας και τον Εμίρη του Κατάρ, υπογραμμίζοντας τη στήριξη της Ελλάδας στην εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία της Συρίας. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην προστασία των θρησκευτικών μειονοτήτων και στη διασφάλιση ενός συμπεριληπτικού μέλλοντος στη χώρα.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι η Ελλάδα στηρίζει την ενότητα και την εθνική κυριαρχία της Συρίας, υπογραμμίζοντας πως η επιστροφή σε δημοκρατικά δεδομένα θα μπορούσε να σηματοδοτήσει τον τερματισμό των προσφυγικών ροών και την προοπτική επαναπατρισμού των Σύρων προσφύγων. «Οι ελληνικές αρχές παραμένουν σε εγρήγορση σε όλα τα επίπεδα», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Την ίδια στιγμή, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξετάζουν τα επόμενα βήματα. Ήδη ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν «παγώσει» προσωρινά διαδικασίες ασύλου, ενώ καταγράφεται τάση επιστροφής προσφύγων προς τη Συρία. Οι υπουργοί Εσωτερικών των «27» εξετάζουν τη σύσταση ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού επιστροφών, χωρίς ωστόσο να έχει τεθεί προς το παρόν θέμα υποχρεωτικών μέτρων.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας στο Πρώτο Πρόγραμμα, τόνισε ότι η κατάσταση στη Συρία βρίσκεται σε εξέλιξη και οι όποιες αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα ληφθούν σε συνεργασία με τους εταίρους της ΕΕ και τον ΟΗΕ.
Από την πλευρά του, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Εσωτερικών και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ υπογράμμισε ότι η παρακολούθηση της κατάστασης, τόσο στα σύνορα όσο και επί του συριακού εδάφους, είναι στενή, δεδομένης της αβεβαιότητας που επικρατεί. Αναφέρθηκε στην ανάγκη εστίασης σε εθελοντικές επιστροφές, σημειώνοντας πως σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη έχουν παρατηρηθεί πανηγυρισμοί Σύρων προσφύγων κατά τις εξελίξεις στη χώρα τους, γεγονός που καταδεικνύει την πολυπλοκότητα της κατάστασης.
Ρευστότητα σε Πολιτικό και Επιχειρησιακό Επίπεδο
Μόλις λίγες ημέρες μετά τη νέα κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στη Συρία — μια χώρα με έντονη εθνοθρησκευτική πολυμορφία και μακρά περίοδο καταναγκαστικών συνθηκών — είναι αδύνατο να προεξοφληθεί το μέλλον. Οι προθέσεις του νέου καθεστώτος, κυρίως απέναντι σε θρησκευτικές μειονότητες όπως οι Χριστιανοί, οι Δρούζοι, οι Αλαουίτες και άλλες μικρότερες ομάδες, θα διαδραματίσουν κομβικό ρόλο στη διαμόρφωση των προσφυγικών ροών.
Παράλληλα, κρίσιμη θα είναι και η εξέλιξη των σχέσεων της νέας συριακής ηγεσίας με εξωτερικούς «παίκτες» όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και η Τουρκία, καθώς και η στάση τους επί του συριακού εδάφους. Ήδη, Ισραήλ και Τουρκία προχωρούν σε κινήσεις που δυνητικά επηρεάζουν πληθυσμούς, ενώ η γεωγραφική θέση της Τουρκίας, στα σύνορα με τη Συρία, της προσδίδει ρόλο-κλειδί σε πιθανά νέα μεταναστευτικά κύματα, όπως είχε συμβεί το 2015-2016.
Η Στάση της Ελλάδας και τα Επόμενα Βήματα
Η Αθήνα καθιστά σαφές ότι εξακολουθεί να λαμβάνει και να αξιολογεί αιτήματα ασύλου, παρά τη ρευστότητα, σεβόμενη τις διεθνείς συνθήκες προστασίας των προσφύγων. Έχει στο παρελθόν «παγώσει» την εξέταση αιτημάτων — για παράδειγμα, στο Αφγανιστάν, για περίπου 15 ημέρες — και διαμηνύει ότι η τρέχουσα απόφαση είναι προσωρινή.
Καθοριστικό σημείο για την πορεία των πραγμάτων θα αποτελέσει η ενδεχόμενη αναγνώριση της Συρίας ως «ασφαλούς τρίτης χώρας». Μια τέτοια εξέλιξη θα άλλαζε ριζικά το πλαίσιο παροχής ασύλου, καθώς δεν θα υπήρχαν πλέον οι προϋποθέσεις χορήγησής του.
Για την Ευρώπη, η κατάσταση στη Συρία συνιστά ακόμα μία πρόκληση που απαιτεί ενιαία, συνεκτική και αποτελεσματική αντιμετώπιση. Το κατά πόσο η ΕΕ θα κατορθώσει να επιδείξει συντονισμένη δράση, θα καθορίσει εν πολλοίς και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών στο εγγύς μέλλον.
