Δεν είναι λίγες οι φορές που έχουμε συναντήσει άκρως παραβατικές συμπεριφορές από παρέες
παιδιών και συνήθως απορούμε πώς αυτά τα παιδιά δεν έχουν όριο στην αμετροέπεια και στην
προκλητική συμπεριφορά.
Θα έλεγε κανείς ότι είναι ένα από τα σημεία των καιρών μας ή ένα από τα απόνερα της
κοινωνικής αταξίας που έφερε μαζί της η πανδημία.
Παρατηρώντας τους νέους μπορούμε να πούμε ότι είναι εν μέρει προϊόν αυτής της κοινωνίας,
του βαθμού πολυπλοκότητάς της, των αβεβαιοτήτων που βιώνει, ενός μέλλοντος που σήμερα
έχει λίγα σταθερά σημεία αναφοράς. Το καθρεφτίζουν.
Επομένως, η σημερινή γενιά δεν μπορεί να στιγματιστεί ως μια γενιά που βιώνει μια ιδιαίτερη
κοινωνική δυσπραγία, διαφορετική από αυτές που προηγήθηκαν. Κάθε γενιά έχει τη δυσφορία
της που χαρακτηρίζεται από την κοινωνία στην οποία ζει.
Η εφηβική δυσφορία
Η επιθετικότητα των νέων, η ζωή τους χωρίς όρια, ο παρορμητισμός τους, είναι προϊόν μιας
κοινωνίας σε μεταμόρφωση, η οποία εν μέρει δεν μπόρεσε να μεταδώσει, στην οικογένεια και
στην κοινωνία των πολιτών, αυτοέλεγχο, εξουσία και σεβασμό προς την κανόνες, που μπόρεσε
να προτείνει εποικοδομητικά μοντέλα, που δεν μπόρεσε να τους δώσει την απαραίτητη
προσοχή και να αποφύγει εκείνες τις εκπαιδευτικές μεθόδους που αντίθετα ενίσχυσαν τις
παραβατικές στάσεις.
Πρέπει να ειπωθεί ότι η πλειοψηφία του νεανικού πληθυσμού βιώνει μόνο εν μέρει τις πτυχές
της μεγαλύτερης επιθετικότητας και βίας.
Πτυχές που μερικές φορές αγγίζονται μόνο από κάποιους και που για άλλους αποτελούν μια
στιγμή προσωρινής δυσκολίας. Είναι πιο συχνές στιγμές στις οποίες κυριαρχεί ο πλούτος των
θετικών εμπειριών, η ευχαρίστηση της συναναστροφής με μια ομάδα συνομηλίκων, η ικανότητα
επίδειξης της αξίας του στο σχολείο, στη δουλειά και στη ζωή, η επιθυμία να γνωρίσει ο κόσμος,
η ικανότητα να παράγει πράξεις αλληλεγγύη και ενδιαφέρον για τους άλλους.
Η νεανική δυσφορία επομένως δεν είναι χαρακτηριστικό των σημερινών νέων, αλλά ίσως
μπορεί να γίνει κατανοητή ως η έκφραση μιας προβληματικής ζωής ενός μικρού μέρους τους
(κατάχρηση ναρκωτικών και εθισμός, ανορεξία, βουλιμία, αντικοινωνική συμπεριφορά, έντονες
δυσκολίες σχέσεων και οικογένεια) που πυροδοτείται σε εκείνες τις εφηβικές δυσκολίες που
είναι χαρακτηριστικές κάθε εποχής και σε εκείνες που αφορούν την κοινωνία στην οποία ζουν.
Οι δυσκολίες των εφήβων έχουν μια εξελικτική και υπαρξιακή ανάγκη, χωρίς την οποία δεν θα
αναπτυσσόταν πλήρως η αναπτυξιακή πορεία, αλλά προς την οποία η κοινότητα και η
οικογένεια πρέπει να γνωρίζουν πώς να ανταποκριθούν προσεκτικά για να εκπληρώσουν
πλήρως τον ρόλο τους και την απαραίτητη κοινωνική ομοιόσταση.
Η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά των εφήβων
Η επικίνδυνη διάσταση στην συμπεριφορά των εφήβων έχει την τάση να ρομαντικοποιείται από
τα σύγχρονα θεωρήματα κυρίως εξ αριστερών με αποτέλεσμα να συντελείται μια έμμεση
προωθήση των δυσλειτουργικών προτύπων της ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς.
Τί είναι όμως η ριψοκίνδυνη συμπεριφορά;
Συνήθως, ο έφηβος δε δύναται να αντιληφθεί τις αρνητικές συνέπειες των πράξεων του και
εκδηλώνει προσκόλληση στην παροδική ικανοποίηση που αυτές προσφέρουν, όμως η εμπλοκή
με τον νόμο και η υγεία του εφήβου (Vermeersch, T’Sjoen, Kaufman & Vicke, 2008) μπορεί να
τεθούν σε άμεσο κίνδυνο και να προκαλέσουν συγκρούσεις και ανησυχία στο οικογενειακό
περιβάλλον.
Ο παραπάνω ορισμός (ριψοκίνδυνη συμπεριφορά) αποτελείται από ένα ευρύ φάσμα
συμπεριφορών όπως το κάπνισμα, επιθετικότητα και βανδαλισμούς, χρήση ναρκωτικών
ουσιών, κατανάλωση αλκοόλ και η μη ασφαλής σεξουαλική επαφή.
Η εν γένει λειτουργική αντίδραση των γονέων και η συνειδητοποίηση πως αυτές οι εκδηλώσεις
μπορεί να μην έχουν παροδικό χαρακτήρα θα καθορίσουν την ύφεση αυτής της συμπεριφοράς.
Ειδάλλως, ο έφηβος θα μεταφέρει αυτό το μοτίβο συμπεριφοράς και στην ενήλικη ζωή.
Κείμενο: Νεκτάριος Ντ. Χορμοβίτης
