Η πρόσφατη απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου φέρνει μια σημαντική ανατροπή στο τοπίο του ιδιωτικού χρέους στην Ελλάδα, δημιουργώντας νέα δεδομένα για χιλιάδες νοικοκυριά αλλά και για το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η κρίση του ανωτάτου δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία οι τόκοι στα δάνεια που έχουν ενταχθεί στον νόμο Κατσέλη πρέπει να υπολογίζονται αποκλειστικά επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού υπολοίπου του δανείου, αποτελεί μια ουσιαστική δικαίωση για τους δανειολήπτες που επί χρόνια κατέβαλλαν ποσά υπολογισμένα με λανθασμένο τρόπο.
Το κόστος της απόφασης και οι επιπτώσεις στο σύστημα
Η εξέλιξη αυτή έχει θέσει σε κατάσταση συναγερμού τις τράπεζες, τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) και την Τράπεζα της Ελλάδος, καθώς το άμεσο και έμμεσο κόστος της απόφασης εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσει το 1 δισεκατομμύριο ευρώ. Πρακτικά, περίπου 350.000 δανειολήπτες που έχουν υπαχθεί στις διατάξεις του νόμου 3869/2010 αναμένεται να διεκδικήσουν τον επανυπολογισμό των οφειλών τους. Η απόφαση έχει αναδρομική ισχύ που αγγίζει βάθος δεκαπενταετίας, γεγονός που σημαίνει ότι οι δανειολήπτες μπορούν να ζητήσουν συμψηφισμό ή ακόμη και επιστροφή χρημάτων για τόκους που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως.
Ο αντίκτυπος στο πρόγραμμα Ηρακλής και το Δημόσιο
Η απόφαση του Αρείου Πάγου δεν επηρεάζει μόνο τις τράπεζες και τα κεφάλαια των επενδυτών (funds), αλλά ακουμπά και το Ελληνικό Δημόσιο μέσω του προγράμματος τιτλοποιήσεων Ηρακλής. Καθώς μεγάλος όγκος δανείων του νόμου Κατσέλη έχει περάσει σε αυτές τις τιτλοποιήσεις, η μείωση των αναμενόμενων εισπράξεων λόγω του νέου τρόπου υπολογισμού των τόκων ενδέχεται να ενεργοποιήσει κρατικές εγγυήσεις. Οι αρμόδιοι φορείς μελετούν ήδη τις ρήτρες έκτακτων περιστάσεων του προγράμματος, προκειμένου να διαπιστωθεί πώς θα κατανεμηθεί η οικονομική επιβάρυνση χωρίς να διαταραχθεί η ευστάθεια του συστήματος.
Νέο τοπίο για το ιδιωτικό χρέος
Η απόφαση-σταθμός έρχεται σε μια περίοδο που η αποτελεσματικότητα των ρυθμίσεων του ιδιωτικού χρέους βρίσκεται στο μικροσκόπιο, με τα στοιχεία του εξωδικαστικού μηχανισμού να δείχνουν υψηλά ποσοστά αδυναμίας εξυπηρέτησης. Εκτιμάται ότι η νέα κατεύθυνση που δίνει ο Άρειος Πάγος θα αποτελέσει δεσμευτικό οδηγό για όλα τα δικαστήρια της χώρας, ενώ δεν αποκλείεται να ανοίξει τον δρόμο για ευνοϊκότερες ρυθμίσεις και σε άλλες κατηγορίες ευάλωτων δανειοληπτών. Η επίσημη δημοσίευση της απόφασης τις επόμενες ημέρες θα δώσει το έναυσμα για τις πρώτες κινήσεις επανυπολογισμού από την πλευρά των servicers.
