Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αναγέννηση του κυπριακού κρασιού, που επιστρέφει δυναμικά για να δικαιώσει την οινική κουλτούρα και την αμπελουργική κληρονομιά μιας παράδοσης 6.000 και πλέον χρόνων, όπως μαρτυρούν αρχαιολογικά στοιχεία και κείμενα που συναντάμε σε αναφορές του Ομήρου για την Κύπρο.
Το νησί ήταν σημαντικός παραγωγός κρασιού στην αρχαιότητα, διαθέτοντας μάλιστα και το παλαιότερο καταγεγραμμένο και ονομαστό γλυκό κρασί στον Κόσμο που είναι η κουμανδαρία. Παρ’ όλα αυτά, στη σύγχρονη εποχή για κάποια χρόνια έμεινε πίσω στην παραγωγή ποιοτικών κρασιών, που να αντιπροσωπεύουν επάξια τη δυναμική των κυπριακών αμπελώνων. Αυτό το κενό σταδιακά άρχισε να καλύπτεται, κυρίως μετά την ένταξη του νησιού στην ΕΕ το 2004, με την επιμόρφωση, τις σημαντικές επενδύσεις που έγιναν και τον εκσυγχρονισμό της βιομηχανίας κρασιού. Σήμερα λειτουργούν στην Κύπρο πάνω από 50 οινοποιεία, από μικρές οικογενειακές, μέχρι πιο μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις που παράγουν και εμπορεύονται εξαιρετικά ποιοτικά κρασιά τα οποία μπορούν να ανταγωνιστούν επάξια στη διεθνή οινική σκηνή, αποσπώντας χρυσά, ασημένια και χάλκινα μετάλλια σε διεθνείς διαγωνισμούς και αξιόλογες κριτικές από έγκριτες εξιδεικευμένες εκδόσεις του εξωτερικού.
Η νέα γενιά των οινοποιών στην Κύπρο, έχουν γνώσεις με σημαντικές σπουδές στην οινοποιία και αξιοποιούν τα σημαντικά πλεονεκτήματα των κυπριακών αμπελώνων που είναι οι κλιματολογικές και εδαφολογικές συνθήκες. Τα περισσότερα κρασοχώρια της Κύπρου εντοπίζονται στους πρόποδες της οροσειράς του Τροόδους και σε βουνοπλαγιές που είναι κατάφυτες από αμπέλια.
Σε ένα από αυτά τα χωριά, στον Αγιο Θεόδωρο Πιτσιλιάς, που βρίσκεται στην νοτιοανατολική πλευρά της οροσειράς του Τροόδους και σε υψόμετρο 970 μέτρων, βρέθηκα και παρακολούθησα τη διαδικασία εμφιάλωσης κρασιού στο Οινοποιείο Πιττάλη, ένα μικρό αλλά πολλά υποσχόμενο οινοποιείο.
Κατά την εμφιάλωση, παραβρέθηκαν φίλοι και συγγενείς, οι οποίοι βοήθησαν με μεράκι και αγάπη στο να ολοκληρωθεί μέρος της σειράς οίνων του Οινοποιείου Πιττάλη. Το μικρό Οινοποιείο Πιττάλη «κληρονόμησε» ο νεαρός Φάνης Πιττάλης από τον προπάππου του Ιωάννη Μπέη και μαζί με τον πατέρα του Ρένο και τη μητέρα του Πάολα, έβαλαν μπρος, υλοποιώντας το όραμά τους. Ανακαίνισαν την παλαιά οικία Μπέη και από το 2022, παράγουν κρασιά στον ίδιο χώρο που παρήγαγε ο προπάππους τους τον 19ο αιώνα, ξαναζωντανεύοντας στο χωριό τους τις παλιές ιστορίες του κρασιού.
Φάνη, για αρχή πες μας δυο λόγια για τις σπουδές σου στην Οινολογία.
Τελειώνοντας το πρώτο μου πτυχίο στη Μηχανολογία, ένιωσα ξεκάθαρα την ανάγκη ότι ήθελα να αλλάξω πορεία και να ασχοληθώ με αυτό που μου αρέσει περισσότερο, την Οινολογία και την Αμπελουργία. Θεώρησα ως μεγάλη ευκαιρία ένα πρόγραμμα για σπουδές στην Οινολογία, στην αγγλική γλώσσα που πρόσφερε το Πανεπιστήμιο του Τορίνο και έτσι βρέθηκα εκεί. Εκανα τον πρώτο χρόνο στην Ιταλία, ήταν μια μοναδική και όμορφη εμπειρία γιατί κατάφερα να μπω στην κοινότητα των φοιτητών με οινολογική κουλτούρα, που ασχολούνται αποκλειστικά με την Οινολογία, ειδικά σε μια χώρα σαν την Ιταλία.
Τον δεύτερο χρόνο μου δόθηκε άλλη μια πολύ καλή ευκαιρία για να συνεχίσω τις σπουδές μου σε ένα άλλο συνεργαζόμενο Πανεπιστήμιο στη Λισαβόνα, στην Πορτογαλία, μια χώρα με διαφορετική κουλτούρα στην Οινολογία και την Αμπελουργία. Ασχολήθηκα περισσότερο εκεί με ένα πρόγραμμα που αφορά στην ενσωμάτωση της τεχνολογίας για την παραγωγή Ενέργειας στους αμπελώνες, με την εκμετάλλευση της ηλιακής ενέργειας μέσω των φωτοβολταϊκών πάρκων.
Το μεγάλο κίνητρο για την απόφασή σου να ασχοληθείς με την αναβίωση του οινοποιείου του προπάππου σου, ποιο ήταν;
Ηταν ξεκάθαρα η αγάπη μου για τη φύση, η αγάπη μου για τον τόπο μου και η ομορφιά που γνώρισα όταν συνδέθηκα περισσότερο με το χωριό μου, η πρόκληση για να διατηρήσουμε τους αμπελώνες για παραγωγή κρασιού, πάντα σε αρμονία με τη φύση και μόχθο χειροτεχνικό. Είναι κάτι το οποίο, εγώ ο ίδιος αλλά και οι συνομήλικοί μου, δεν θα μπορούσαμε να αντιληφθούμε. Θεώρησα ότι θα ήταν κρίμα και άδικο όλος αυτός ο μόχθος και το μεράκι των προγόνων μας, δικών μου και συγχωριανών μου, να μην αξιοποιηθεί. Εβλεπα, κάθε φορά που πήγαινα στο χωριό μου ότι υπήρχε ο κίνδυνος να χαθούν όλοι τούτοι οι αμπελώνες και γενικά η ομορφιά του τόπου, το πράσινο τοπίο με τα αμπέλια, τα σπίτια με τα πιθάρια και τους αποστακτήρες του κρασιού. Στο παραδοσιακό του προπάππου μου, βρήκα τα παλιά πιθάρια, τον σπαστήρα, το πατητήρι και άλλα εργαλεία παραγωγής κρασιού να είναι όλα καλυμμένα με σκόνη και θεώρησα ότι θα ήταν κρίμα όλη αυτή η ιστορία και το όμορφο αφήγημα της ζωής τους να χαθεί. Θέλησα, λοιπόν, να το αναβιώσω και μακάρι να συμβάλω κι εγώ ώστε να τα αναπτύξω όσο μπορώ.
Ξεκινήσατε ερασιτεχνικά με μικρή παραγωγή κρασιού. Πόσες εμφιαλώσεις κάνατε, τι κρασιά παράγετε και ποιος είναι ο μεγάλος στόχος;
Ξεκίνησα πειραματικά από το 2019 με πολύ μικρές ποσότητες, μιλάμε για 100 φιάλες, και κάθε χρόνο ανεβάζαμε την ποσότητα και πέρυσι πλέον, που ήταν η πρώτη χρονιά στην ουσία που αρχίσαμε σαν οινοποιείο, να έχουμε μια παραγωγή 3 χιλιάδων φιαλών. Εμφιαλώνουμε όλων των ειδών κρασιά -κυρίως ξηρά λευκά, ερυθρά και ροζέ- και σε αυτή την περίοδο που διανύουμε ο σκοπός είναι η εξερεύνηση του δυναμικού που έχει ο κυπριακός αμπελώνας. Υλοποιούμε διαφορετικές ετικέτες με διάφορες τεχνικές, κάνουμε μια αξιολόγηση του αποτελέσματος και βάση αυτού ερχόμαστε να εμφιαλώσουμε ή να δοκιμάσουμε και να βελτιώσουμε κάτι άλλο την επόμενη χρονιά.
Ο μεγάλος στόχος είναι μετά το πέρας της δεκαετίας -είμαστε σε ένα πρότζεκτ δέσμευσης για μια πειραματική δεκαετία- θα έχουμε φτάσει σε ένα επίπεδο που θα μας ικανοποιεί και θα καταλήξουμε σε κάποιες ναυαρχίδες κρασιών, κάποιες ετικέτες που θα εκπροσωπούν τον χαρακτήρα το δικό μας, των προγόνων μας και του τόπου μας. Μέχρι τότε, θεωρώ ότι θα μπορέσουμε να μεγαλώσουμε σε κλίμακα οινοποιείου και θα έχουμε μια πιο μεγάλη παραγωγή.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αναγέννηση της κυπριακής οινοποιίας, πολλές νέες μικρές και οικογενειακές οινοποιίες, εμφανίστηκαν με παραγωγές μάλιστα υψηλής ποιότητας κρασιών. Συμφωνείς;
Απόλυτα. Διατηρεί μια μεγάλη δυναμική ο κυπριακός αμπελώνας, είναι μοναδικός στην Ευρώπη. Είναι σε μεγάλα υψόμετρα και η ανθεκτικότητα των αμπελώνων μας και των ποικιλιών μας, λόγω ξηρασίας και ψηλών θερμοκρασιών, οι ιδιότητες που παρουσιάζουν σε σχέση με το εξωτερικό είναι ξεκάθαρα πολύ ξεχωριστές. Και όχι μόνο τούτο, έχουμε τη δυνατότητα να διαθέτουμε πολλούς παραδοσιακούς παλιούς αμπελώνες, με ποικιλίες μοναδικές και μπορούμε να έχουμε εξαιρετική παραγωγή».
Πολλοί στο εξωτερικό ταυτίζουν το κυπριακό κρασί με την κουμανδαρία, αυτό είναι το κρασί που γνωρίζουν περισσότερο.
Εχουμε τεράστια παράδοση στην οινοποιία. Η κουμανδαρία είναι ακριβώς το παλαιότερο καταγεγραμμένο ονομαστό κρασί στον Κόσμο. Χρειάζεται όμως να το δουλέψουμε, για να του δώσουμε μεγαλύτερο στάτους. Πέρα όμως από την κουμανδαρία έχουμε και άλλα εξαιρετικά κρασιά, ισχυρά και γαστρονομικά κρασιά τα οποία είναι πολύ υψηλής ποιότητας».
Με την περάτωση των σπουδών σου θα ασχοληθείς μόνο με το οινοποιείο;
Ναι, αποκλειστικά και απόλυτα, χωρίς αμφιβολία.
