Με τους λογαριασμούς ρεύματος να πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις και την ενεργειακή ασφάλεια να επιστρέφει στο προσκήνιο ενόψει του χειμώνα, συνεδριάζει σήμερα, 29 Οκτωβρίου, το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας της ΕΕ. Στη σκιά των παρατεταμένων συγκρούσεων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, οι υπουργοί καλούνται να συζητήσουν παρεμβάσεις που επηρεάζουν τόσο το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας όσο και την αντοχή της Ευρώπης σε νέες διαταραχές εφοδιασμού.
Η ατζέντα του συμβουλίου συνδέει τις επείγουσες ανάγκες του χειμώνα 2026-2027 με τις αποφάσεις για το ενεργειακό μέλλον της Ένωσης. Στο τραπέζι βρίσκονται ο προτεινόμενος κανονισμός για τις χρεώσεις των ηλεκτρικών δικτύων, η βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη ασφάλεια εφοδιασμού και οι ενεργειακοί στόχοι μετά το 2030. Ξεχωριστή θέση έχει η αξιοποίηση των Εθνικών Σχεδίων για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) ως εθνικών επενδυτικών σχεδίων, ώστε οι δεσμεύσεις των κρατών να συνδεθούν με τον προγραμματισμό των αναγκαίων επενδύσεων.
Στη συζήτηση του Συμβουλίου παρεμβαίνει και η ευρωπαϊκή βιομηχανία ηλεκτρισμού μέσω της Eurelectric, η οποία με επιστολή της ζητεί συγκεκριμένα μέτρα για την ανακούφιση των καταναλωτών και τον περιορισμό της εξάρτησης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Μέλος της ένωσης είναι η ΔΕΗ, ενώ θέση αντιπροέδρου κατέχει ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλός κ. Γιώργος Στάσσης.
Τι εξετάζεται για τις χρεώσεις δικτύου
Ένα από τα σημαντικότερα θέματα της συνόδου είναι η πρόταση εκσυγχρονισμού των χρεώσεων των ηλεκτρικών δικτύων. Πρόκειται για τις χρεώσεις που καταβάλλουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις μέσω των λογαριασμών τους για τη λειτουργία, τη συντήρηση και την ανάπτυξη των υποδομών μεταφοράς και διανομής ρεύματος.
Η πρωτοβουλία επιδιώκει να συγκρατήσει το συνολικό κόστος του συστήματος μέσα από καλύτερη αξιοποίηση των υποδομών και πιο αποδοτικούς τρόπους χρέωσης της χρήσης τους. Ζητούμενο είναι να δίνονται κίνητρα για κατανάλωση που περιορίζει την πίεση στα δίκτυα, μειώνοντας τις ανάγκες για δαπανηρές επεκτάσεις και διευκολύνοντας την αυξανόμενη χρήση ηλεκτρισμού.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσονται η ανάπτυξη έξυπνων δικτύων και μετρητών, η μεγαλύτερη διαφάνεια στις χρεώσεις και φορολογικά μέτρα που θα υποστηρίζουν τον εξηλεκτρισμό. Στόχος είναι οι επενδύσεις που χρειάζεται το σύστημα να συνδυαστούν με αποδοτικότερη λειτουργία και δικαιότερη κατανομή του κόστους στους χρήστες.
Η επάρκεια του χειμώνα και οι επενδύσεις μετά το 2030
Ο δεύτερος άξονας αφορά την ασφάλεια εφοδιασμού. Οι υπουργοί θα εξετάσουν την ετοιμότητα της Ευρώπης για τον χειμώνα 2026-2027, σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής αβεβαιότητας που εξακολουθεί να επηρεάζει τις ενεργειακές αγορές. Η συζήτηση καλύπτει τόσο την αντιμετώπιση πιθανών διαταραχών όσο και τις επιλογές που θα ενισχύσουν μακροπρόθεσμα την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού συστήματος.
Παράλληλα, ανοίγει η συζήτηση για την ενεργειακή πολιτική μετά το 2030. Το νέο πλαίσιο καλείται να δώσει κατεύθυνση στις επενδύσεις των επόμενων ετών, συνδυάζοντας τη μείωση των εκπομπών με την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και την προσιτή ενέργεια.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η αξιοποίηση των ΕΣΕΚ ως επενδυτικών σχεδίων. Η συζήτηση αφορά τη μετάβαση από την καταγραφή στόχων στον προσδιορισμό των έργων και των επενδυτικών αναγκών που προκύπτουν για κάθε χώρα.
Στα λοιπά θέματα της συνόδου περιλαμβάνονται οι υποδομές μεταφοράς, η αγορά δικαιωμάτων εκπομπών CO₂, η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων και η βιωσιμότητα της βιομηχανίας καυσίμων. Θα τεθούν επίσης ζητήματα που αφορούν τον ηλεκτρικό εξοπλισμό υψηλής τάσης και τη σταθεροποίηση των αγορών ντίζελ.
Η παρέμβαση της Eurelectric
Πάνω σε αυτή την ατζέντα τοποθετείται με την επιστολή της και η Eurelectric. Η ένωση των ευρωπαϊκών εταιρειών ηλεκτρισμού περιγράφει μια Ευρώπη που πληρώνει ξανά την έκθεσή της στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, με αυξανόμενους λογαριασμούς, πίεση στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις και κοινωνικές αντιδράσεις.
Η πρώτη της απαίτηση είναι να αφαιρεθούν από τους λογαριασμούς ηλεκτρισμού τα κόστη που δεν αφορούν την ενέργεια. Ζητεί επίσης οι φόροι και οι επιβαρύνσεις στο ρεύμα να περιοριστούν στο ελάχιστο, θέτοντας ως βασική αρχή ότι η ηλεκτρική ενέργεια δεν πρέπει να φορολογείται περισσότερο από το φυσικό αέριο.
Για τον χειμώνα προκρίνει προσωρινά, στοχευμένα και συντονισμένα μέτρα εισοδηματικής ή χρηματοδοτικής στήριξης. Καλεί τις κυβερνήσεις να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά εργαλεία κρατικών ενισχύσεων, συμπεριλαμβανομένων των πλαισίων CISAF και METSAF, ώστε η βοήθεια να φτάσει σε νοικοκυριά και βιομηχανία χωρίς να κατακερματίζεται η ενιαία αγορά.
Η άμεση ανακούφιση συνδέεται, κατά την ένωση, με τη δημιουργία κινήτρων για αντικατάσταση των ορυκτών καυσίμων. Η υψηλή επιβάρυνση του ηλεκτρισμού με φόρους και λοιπές χρεώσεις δυσκολεύει αυτή τη μετάβαση, καθιστώντας λιγότερο ελκυστικές τις ηλεκτρικές λύσεις στη θέρμανση, στις μεταφορές και στην παραγωγή.
«Όχι» στην επιδότηση των μονάδων αερίου
Σαφή αντίθεση εκφράζει η Eurelectric στην επιδότηση του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται στην ηλεκτροπαραγωγή. Η επιστολή κατονομάζει την Ιταλία, προειδοποιώντας ότι η εφαρμογή ενός μηχανισμού ανάλογου με την «ιβηρική εξαίρεση» σε μια περισσότερο διασυνδεδεμένη αγορά μπορεί να στρεβλώσει το διασυνοριακό εμπόριο και να αποδυναμώσει τα επενδυτικά σήματα.
Η κυβέρνηση Μελόνι έχει ανακοινώσει κατ’ αρχήν συμφωνία με την Κομισιόν για μέτρα περιορισμού της επίδρασης του ακριβού αερίου στις τιμές ηλεκτρισμού, με την κοινοποίηση και την αξιολόγηση του σχήματος βάσει των κανόνων κρατικών ενισχύσεων να αποτελούν τα επόμενα βήματα.
Σύμφωνα με τους Financial Times, το υπό διαμόρφωση σχέδιο προβλέπει όριο 59 ευρώ ανά μεγαβατώρα για το αέριο που χρησιμοποιείται στην ηλεκτροπαραγωγή και αποζημίωση της διαφοράς από την τιμή αγοράς, με χρηματοδότηση μέσω επιβαρύνσεων στους καταναλωτές.
Η Eurelectric υποστηρίζει ότι ο μηχανισμός της Ισπανίας και της Πορτογαλίας το 2022 ήταν εξαίρεση που δικαιολογήθηκε από την περιορισμένη ηλεκτρική διασύνδεση της Ιβηρικής. Στην περίπτωση της Ιταλίας, μέρος του οφέλους θα μπορούσε να μεταφερθεί μέσω των εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας στις γειτονικές χώρες, ενώ το κόστος θα παρέμενε στους εγχώριους καταναλωτές ή φορολογουμένους.
Επιπλέον, εκτιμά ότι τα πλαφόν στο κόστος αερίου των ηλεκτροπαραγωγών λειτουργούν ως επιδοτήσεις που ενισχύουν τη ζήτηση του καυσίμου, την ώρα που η Ευρώπη επιδιώκει να την περιορίσει.
Χρεώσεις που επιβραβεύουν την αποδοτική χρήση
Για τα δίκτυα, η ένωση ζητεί τιμολόγια που αντανακλούν το πραγματικό κόστος, με μεγαλύτερη βαρύτητα σε χρεώσεις βάσει ισχύος και διαφοροποίηση ανά προκαθορισμένες χρονικές ζώνες. Προτείνει επίσης τα κίνητρα που σχετίζονται με τη γεωγραφική θέση ενός χρήστη να ενσωματώνονται στις χρεώσεις σύνδεσης και όχι στις επαναλαμβανόμενες χρεώσεις χρήσης του δικτύου.
Η κοινωνική και βιομηχανική πολιτική πρέπει, σύμφωνα με την επιστολή, να χρηματοδοτείται εκτός των τιμολογίων δικτύου, ώστε να αποφεύγεται η μεταφορά κόστους από τη μία κατηγορία χρηστών στην άλλη.
Παράλληλα, η Eurelectric ζητεί οι διαχειριστές να θεσπίσουν ισότιμα κίνητρα για ψηφιακές λύσεις και φυσικές υποδομές. Για τις βιομηχανίες που εξηλεκτρίζουν τις δραστηριότητές τους προτείνει προτεραιότητα σύνδεσης, σε συνδυασμό με μακροχρόνιες συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, τα γνωστά PPAs.
Εξηλεκτρισμός περίπου 50% έως το 2040
Για τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή ασφάλεια, η ένωση ζητεί να κατοχυρωθεί στόχος εξηλεκτρισμού περίπου 50% έως το 2040 στο πλαίσιο πολιτικής μετά το 2030. Επικαλούμενη εκτίμηση της Κομισιόν, αναφέρει ότι η επίτευξη του στόχου εξηλεκτρισμού της Επιτροπής θα μπορούσε να μειώσει τη ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ κατά 70%.
Το επιχείρημά της είναι ότι κάθε αντλία θερμότητας, ηλεκτρικό όχημα και βιομηχανική διεργασία που υποκαθιστά ορυκτά καύσιμα με καθαρό ηλεκτρισμό ευρωπαϊκής παραγωγής περιορίζει την εξάρτηση από τις εισαγωγές. Για να προχωρήσει αυτή η αλλαγή, απαιτούνται επενδύσεις σε παραγωγή, δίκτυα, αποθήκευση και ευελιξία, με σταθερούς κανόνες και προσέγγιση ανοικτή σε διαφορετικές τεχνολογίες.
Η Eurelectric στηρίζει τον κλιματικό στόχο του 2040 και μια ουσιαστική, προβλέψιμη τιμή άνθρακα, χωρίς έκτακτες παρεμβάσεις. Ζητεί επίσης εφαρμογή του ETS2 στις μεταφορές και στη θέρμανση, αντί αναβολής ή επαναδιαπραγμάτευσής του, χωρίς να ανοίξουν ξανά οι κανόνες για την επίτευξη των στόχων του 2030.
Τέλος, καλεί τις κυβερνήσεις να εφαρμόσουν τα ήδη συμφωνημένα ευρωπαϊκά εργαλεία και να θωρακίσουν τις κρίσιμες ενεργειακές υποδομές απέναντι σε φυσικές και υβριδικές απειλές. Με αναφορές σε σαμποτάζ υποθαλάσσιων καλωδίων, περιστατικά με drones και κυβερνοεπιθέσεις, υπογραμμίζει ότι η στροφή στον ηλεκτρισμό πρέπει να συνοδευτεί από επαρκή προστασία του συστήματος που θα τη στηρίξει.
