Τον οδικό χάρτη για τον μετασχηματισμό της ευρωπαϊκής αλιείας και των υδατοκαλλιεργειών έως το 2040 παρουσίασε η Κομισιόν, βάζοντας στο επίκεντρο την ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή μετάβαση, την καινοτομία καθώς και τη στήριξη των παράκτιων κοινοτήτων. Για τους δύο κλάδους, που απασχολούν συνολικά πάνω από 200.000 εργαζόμενους σε όλη την ΕΕ, η παροχή έξτρα ρευστότητας, οι απλούστερες άδειες για τις υδατοκαλλιέργειες, αλλά και η καταπολέμηση της παράνομης αλιείας βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα των Βρυξελλών.
Πέρα από την περιβαλλοντική προστασία, στην έκθεση Vision 2040 for fisheries and aquaculture, υπογραμμίζεται πως απαιτούνται κερδοφόρες επιχειρήσεις, επενδύσεις, πρόσβαση στη χρηματοδότηση και καλύτερες συνθήκες εργασίας.
Τα οκτώ σημαντικότερα σημεία της έκθεσης είναι τα εξής:
1. Ανανέωση και εκσυγχρονισμός του αλιευτικού στόλου
Η Koμισιόν προωθεί ενεργειακά αποδοτικότερα σκάφη, καλύτερες συνθήκες εργασίας και τεχνολογικό εκσυγχρονισμό, με ιδιαίτερη μέριμνα για τη μικρής κλίμακας παράκτια αλιεία. Από το 2027 θα εξετάσει συμπληρωματικούς δείκτες για την πραγματική αλιευτική ικανότητα των σκαφών.
2. Απλούστερες άδειες για τις υδατοκαλλιέργειες
Έως το τέλος του 2027 η Κομισιόν θα υποβάλει πρόταση για την αντιμετώπιση των διοικητικών και κανονιστικών εμποδίων, με στόχο ταχύτερες και πιο ευέλικτες αδειοδοτήσεις, χωρίς χαλάρωση των περιβαλλοντικών προτύπων.
3. Μείωση της εξάρτησης από πετρέλαιο και καύσιμα
Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί βασική προτεραιότητα. Προβλέπεται ενθάρρυνση επενδύσεων σε καθαρότερα καύσιμα, ηλεκτροκίνηση, αποδοτικότερες μηχανές, ανανεώσιμη ενέργεια και λιμενικές υποδομές.
4. Χρηματοδότηση και νέες επενδύσεις
Η Επιτροπή έχει προτείνει ελάχιστη δεσμευμένη κατανομή 2 δισ. ευρώ για βασικές λειτουργίες της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής στο πλαίσιο των μελλοντικών εθνικών και περιφερειακών σχεδίων. Το ποσό δεν αποτελεί ακόμη οριστική εγκεκριμένη χρηματοδότηση ούτε αποκλειστικό κονδύλι εκσυγχρονισμού.
5. Ψηφιακή ιχνηλασιμότητα έως το 2029
Στόχος είναι η εφαρμογή ψηφιακής ιχνηλασιμότητας σε όλα τα προϊόντα της αλιείας και των υδατοκαλλιεργειών κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας, συμπεριλαμβανομένων των μεταποιημένων και των εισαγόμενων προϊόντων.
6. Κίνητρα για νέους αλιείς
Το 2027 προβλέπεται στρατηγική ανανέωσης των γενεών στη γαλάζια οικονομία, με κατάρτιση, μαθητεία και εξέταση πιθανών μορφών υποστήριξης για την απόκτηση πρώτου σκάφους ή την ίδρυση επιχείρησης υδατοκαλλιέργειας.
7. Τα αλιευτικά δικαιώματα ως πιθανές εγγυήσεις χρηματοδότησης
Έως το τέλος του 2027 θα πραγματοποιηθεί μελέτη για το κατά πόσον αλιευτικά δικαιώματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εξασφαλίσεις δανείων ή χρηματοοικονομικές εγγυήσεις, ακόμη και μέσω ενδεχόμενης δευτερογενούς αγοράς.
8. Αυστηρότεροι κανόνες και για τα εισαγόμενα
Η ΕΕ θέλει να ενισχύσει την καταπολέμηση της παράνομης αλιείας και τον ισότιμο ανταγωνισμό, αξιοποιώντας το βάρος της ευρωπαϊκής αγοράς για υψηλότερα περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.
Οι αριθμοί που εκπέμπουν SOS και τα κρίσιμα ορόσημα
Στην έκθεση υπάρχουν και αριθμοί που χτυπάνε «καμπανάκια» για τις ανάγκες παρεμβάσεων στους δύο κλάδους.
Συγκεκριμένα, το 2023 η παραγωγή αλιείας και υδατοκαλλιεργειών της ΕΕ κάλυπτε μόλις το 38% της συνολικής ευρωπαϊκής κατανάλωσης, αναδεικνύοντας τη σημαντική εξάρτηση της αγοράς από εισαγόμενα προϊόντα.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η εξάρτηση σε πέντε βασικές κατηγορίες: τόνο, σολομό, μπακαλιάρο, πόλοκ Αλάσκας και γαρίδες. Τα συγκεκριμένα προϊόντα αντιπροσώπευαν συνολικά το 42% της κατανάλωσης αλιευτικών προϊόντων στην ΕΕ, ενώ το ποσοστό αυτάρκειας της Ένωσης στις συγκεκριμένες κατηγορίες περιοριζόταν σε μόλις 12%.
Χαμηλά παραμένουν και τα ποσοστά απόδοσης των επενδύσεων τόσο στις υδατοκαλλιέργειες, όσο και στην αλιεία. Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Κομισιόν, η απόδοση επενδύσεων στον ευρωπαϊκό αλιευτικό κλάδο το 2023 ανήλθε στο 4,6% και η απόδοση επενδύσεων στις ευρωπαϊκές υδατοκαλλιέργειες το 2022 ανήλθε στο 5,1%.
© Newmoney με στοιχεία από Κομισιόν
Όσον αφορά τις κρίσιμες ημερομηνίες που περιλαμβάνονται στο όραμα της Κομισιόν, αυτές είναι οι εξής:
Αρχές του 2027 – Πρόταση ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τους ωκεανούς (Ocean Act)
Μέσα στο 2027 – Πρωτοβουλία για βιώσιμες υδατοκαλλιέργειες
Μέσα στο 2027 – Στρατηγική ανανέωσης των γενεών στη γαλάζια οικονομία
Τέλος του 2027 – Πρόταση για απλούστερη αδειοδότηση υδατοκαλλιεργειών
Τέλος του 2027 – Μελέτη χρηματοδότησης μέσω αλιευτικών δικαιωμάτων
Άνοιξη του 2028 – Πρόταση εναρμόνισης προτύπων εκπαίδευσης και πιστοποίησης αλιέων
2029 – Ψηφιακή ιχνηλασιμότητα σε όλα τα προϊόντα
2040 – Μακροπρόθεσμος μετασχηματισμός αλιείας και υδατοκαλλιεργειών
«Κενό γράμμα η στρατηγική χωρίς μεταρρύθμιση της ΚΑλΠ», λένε οι ενώσεις
Παρά τα μεγάλα λόγια από πλευράς των Βρυξελλών, το όραμα δεν φαίνεται να ικανοποιεί προς το παρόν τις τέσσερις μεγάλες ευρωπαϊκές οργανώσεις που εκπροσωπούν τους δύο κλάδους (Europêche, ETF, EFFAT και Copa-Cogeca), που τονίζουν ότι αντί για στοχευμένη νομοθετική μεταρρύθμιση, η Κομισιόν περιορίστηκε στην παρουσίαση μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής. Εκφράζουν δεν την απογοήτευσή τους για την απουσία δέσμευσης σχετικά με την αναθεώρηση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ).
Το μήνυμα των οργανώσεων είναι σαφές: «Το μέλλον της αλιείας και των υδατοκαλλιεργειών απαιτεί μεταρρυθμίσεις, όχι ακόμη μία ευρηματική στρατηγική» και ότι το πλαίσιο του 2013 δεν μπορεί να παραμείνει ως έχει μέχρι το 2040.
Τονίζεται ακόμα, ότι ο ευρωπαϊκός αλιευτικός στόλος και η παραγωγή θαλασσινών συρρικνώνονται, θέσεις εργασίας χάνονται και οι υδατοκαλλιέργειες παραμένουν στάσιμες.
Πλέον, οι τέσσερις οργανώσεις στρέφονται στο Ευρωκοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ, ζητώντας να ασκήσουν πίεση για συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. Υπενθυμίζουν ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει δηλώσει πως, εάν η Κομισιόν δεν παρουσιάσει συγκεκριμένες νομοθετικές προτάσεις έως το τέλος του 2026, διατηρεί το δικαίωμα να αναλάβει νομοθετική πρωτοβουλία βάσει του άρθρου 225 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητώντας από την Κομισιόν να υποβάλει κατάλληλες προτάσεις.
