Σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή αναταραχή, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και η ακρίβεια δοκιμάζουν τις αντοχές νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ο Κυριάκος Μητσοτάκης μεταφέρει στις Βρυξέλλες ένα διπλό μήνυμα: Η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί ταχύτερα και να πάρει αποφάσεις για το κόστος της ενέργειας, ενώ στο εσωτερικό η κυβέρνηση επιχειρεί να κλείσει ανοιχτά μέτωπα με παρεμβάσεις που απαντούν σε πιεστικές ανάγκες της αγοράς και της κοινωνίας.
Η Σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, στις 15 και 16 Οκτωβρίου, διεξάγεται σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, με τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ να αναδεικνύουν για ακόμη μία φορά την ευρωπαϊκή ενεργειακή εξάρτηση και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει μια διεθνής κρίση στην καθημερινότητα των πολιτών. Για την Αθήνα, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η διαχείριση της σημερινής συγκυρίας, αλλά και η διαμόρφωση μιας ευρωπαϊκής πολιτικής που θα επιτρέπει στην οικονομία να παραμένει ανταγωνιστική χωρίς να μετακυλίεται διαρκώς το κόστος στους καταναλωτές.
Η μάχη για την ενέργεια και τον δύσκολο χειμώνα
Ο πρωθυπουργός αναμένεται να επιμείνει στην ανάγκη μείωσης των ενεργειακών τιμών και στην αναζήτηση στοχευμένων, προσωρινών μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, με ιδιαίτερη έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Το μήνυμα προς τους Ευρωπαίους εταίρους είναι σαφές: η ενεργειακή κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με γενικές διακηρύξεις, αλλά απαιτεί πρακτικές λύσεις, οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη τις αντοχές των οικογενειακών προϋπολογισμών και της παραγωγικής δραστηριότητας.
Η Αθήνα, πάντως, δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να αγνοήσει τη δημοσιονομική πραγματικότητα. Η στήριξη πρέπει να είναι αποτελεσματική και στοχευμένη, χωρίς να υπονομεύει τη δημοσιονομική σταθερότητα. Ταυτόχρονα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να θέσει εκ νέου το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας, υπογραμμίζοντας ότι η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να σχεδιάζεται ανεξάρτητα από τις συνθήκες που επικρατούν στις διεθνείς αγορές.
Η ευρωπαϊκή κλιματική πολιτική διαμορφώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία το ενεργειακό κόστος ήταν σχετικά χαμηλό. Σήμερα, όμως, οι κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα δύσκολο τρίλημμα: υψηλό κόστος ενέργειας, ανάγκη πράσινης μετάβασης και διατήρηση της δημοσιονομικής ισορροπίας. Το ερώτημα που θέτει η ελληνική πλευρά είναι αν η Ευρώπη μπορεί να υπηρετεί και τους τρεις στόχους χωρίς να αποδυναμώνει τη βιομηχανία της και να επιβαρύνει δυσανάλογα τους πολίτες της.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ελλάδα στηρίζει την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας και την ενίσχυση των διασυνδέσεων. Παράλληλα, ζητά μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση που θα λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες ενεργειακής επάρκειας και τις επιπτώσεις των γεωπολιτικών εξελίξεων.
Την ώρα που ο πρωθυπουργός ετοιμάζεται να θέσει το ζήτημα της ενεργειακής ακρίβειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει τις πιέσεις στο εσωτερικό με μέτρα που αφορούν τα καύσιμα και τη θέρμανση.
Οι παρεμβάσεις που ανακοίνωσε το οικονομικό επιτελείο για το πετρέλαιο θέρμανσης, την αμόλυβδη βενζίνη, το ντίζελ και το αγροτικό πετρέλαιο εντάσσονται στην προσπάθεια περιορισμού των επιπτώσεων από τις αυξήσεις των τιμών. Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για το αγροτικό πετρέλαιο, καθώς το κόστος των καυσίμων επηρεάζει άμεσα την παραγωγή, τις μεταφορές και, τελικά, τις τιμές των προϊόντων που φτάνουν στον καταναλωτή.
Η στόχευση είναι διπλή: αφενός να περιοριστεί η επιβάρυνση των νοικοκυριών ενόψει του χειμώνα και αφετέρου να στηριχθούν επαγγελματίες και παραγωγικοί κλάδοι που βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένα λειτουργικά έξοδα.
Το πολιτικό στοίχημα για την κυβέρνηση είναι να αποδείξει ότι δεν περιορίζεται στην καταγραφή των προβλημάτων, αλλά επιχειρεί να δώσει συγκεκριμένες απαντήσεις. Το αποτέλεσμα, βεβαίως, θα κριθεί από την πραγματική επίδραση των μέτρων στις τελικές τιμές και στο διαθέσιμο εισόδημα. Σε κάθε περίπτωση, η διαχείριση της ακρίβειας παραμένει ένα από τα κεντρικά μέτωπα, καθώς η διεθνής αναταραχή μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε νέο κύμα ανατιμήσεων.
Η ανταγωνιστικότητα και το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό παζάρι
Πέρα από την ενέργεια, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να επιμείνει στην ανάγκη να καλυφθεί το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η Αθήνα θεωρεί ότι οι εκθέσεις Λέτα και Ντράγκι πρέπει να περάσουν από το επίπεδο των διαπιστώσεων στην εφαρμογή, ενώ η πρόοδος στην απλοποίηση της νομοθεσίας και στη δημιουργία του λεγόμενου «28ου καθεστώτος» δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες.
Η ελληνική θέση είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να διεκδικεί ισχυρότερο ρόλο στη διεθνή οικονομία, όταν οι επιχειρήσεις της εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος, κατακερματισμένες αγορές και σύνθετες γραφειοκρατικές διαδικασίες.
Εξίσου κρίσιμη είναι η διαπραγμάτευση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο. Η Ελλάδα υποστηρίζει έναν φιλόδοξο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, ο οποίος θα καλύπτει τις νέες ανάγκες για άμυνα, ασφάλεια, έρευνα και καινοτομία, χωρίς να χρηματοδοτούνται αυτές οι προτεραιότητες εις βάρος της Πολιτικής Συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Η Αθήνα διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί νέες περικοπές στους συγκεκριμένους τομείς, παραμένοντας ταυτόχρονα ανοικτή στη συζήτηση για νέους ευρωπαϊκούς ίδιους πόρους. Βασική προϋπόθεση είναι, όμως, η κατανομή του κόστους να μην επιβαρύνει δυσανάλογα τις λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες.
Μεταναστευτικό και διεύρυνση με εθνικές κόκκινες γραμμές
Στην ατζέντα της Συνόδου περιλαμβάνονται επίσης το Μεταναστευτικό και η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ελλάδα επιμένει στην προστασία των εξωτερικών συνόρων και στη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων μαζικών εισροών ή εργαλειοποίησης μεταναστευτικών ροών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την κρίση στον Έβρο το 2020.
Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να διατηρήσει το θέμα ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα, υποστηρίζοντας ότι η διαχείριση των συνόρων δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των κρατών πρώτης γραμμής.
Στο ζήτημα της διεύρυνσης, η Αθήνα αντιμετωπίζει την ευρωπαϊκή προοπτική των υποψήφιων χωρών ως στρατηγική επένδυση στην ασφάλεια και τη σταθερότητα, υπό την προϋπόθεση ότι η πρόοδός τους θα κρίνεται με βάση τις επιδόσεις και τις μεταρρυθμίσεις τους. Παράλληλα, δεν τάσσεται υπέρ της αλλαγής του τρόπου λήψης αποφάσεων στην ΕΕ και ζητά να μην αντιμετωπίζονται η διεύρυνση και οι εσωτερικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις ως ενιαίο πακέτο.
Οι ανοιχτοί λογαριασμοί με τους παραγωγικούς κλάδους
Στο εσωτερικό, η προσπάθεια να αντιμετωπιστούν συσσωρευμένα προβλήματα δεν αφορά μόνο τα καύσιμα και τη θέρμανση. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αναζήτηση λύσεων για επαγγελματικές ομάδες που αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες δυσκολίες, μεταξύ των οποίων οι αλιείς.
Ο Μαργαρίτης Σχοινάς έχει αναλάβει ρόλο στην προσπάθεια να αντιμετωπιστούν ζητήματα που απασχολούν τον κλάδο, αναζητώντας λύσεις στα προβλήματα των αλιέων. Η ουσία είναι ότι οι παρεμβάσεις για την πραγματική οικονομία δεν περιορίζονται σε οριζόντια μέτρα, αλλά απαιτούν και στοχευμένες διευθετήσεις για επαγγελματικές ομάδες που πιέζονται από το κόστος, τους κανονισμούς και τις ιδιαιτερότητες της δραστηριότητάς τους.
Για την κυβέρνηση, η πρόκληση είναι να συνδέσει τις μεγάλες ευρωπαϊκές διεκδικήσεις με τις μικρές, αλλά καθοριστικές, εκκρεμότητες της καθημερινότητας. Από τον αγρότη που βλέπει το κόστος του πετρελαίου να επηρεάζει την παραγωγή του μέχρι τον αλιέα που περιμένει λύσεις για τα προβλήματα του κλάδου του, η πολιτική αξιολογείται τελικά με βάση το αποτέλεσμα.
Το διπλό στοίχημα του πρωθυπουργού
Η Σύνοδος των Βρυξελλών αποτελεί, επομένως, μια δοκιμασία σε δύο επίπεδα. Στο ευρωπαϊκό πεδίο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης καλείται να διεκδικήσει χαμηλότερο ενεργειακό κόστος, ισχυρότερη ανταγωνιστικότητα και έναν προϋπολογισμό που δεν θα θυσιάζει την αγροτική πολιτική και τη συνοχή στον βωμό των νέων προτεραιοτήτων.
Στο εσωτερικό, η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τις συνέπειες της διεθνούς αναταραχής και να δώσει λύσεις σε προβλήματα που συσσωρεύονται σε νοικοκυριά, επιχειρήσεις και παραγωγικούς κλάδους.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι ευρωπαϊκές διεκδικήσεις θα μεταφραστούν σε συγκεκριμένες αποφάσεις και αν τα εθνικά μέτρα θα αποδώσουν μετρήσιμο αποτέλεσμα στην καθημερινότητα. Γιατί, όσο οι διεθνείς κρίσεις δεν δείχνουν σημάδια αποκλιμάκωσης, η πολιτική αξιοπιστία θα κρίνεται όλο και περισσότερο από την ικανότητα πρόβλεψης, την ταχύτητα των παρεμβάσεων και την αποτελεσματικότητα των λύσεων.
