Το Δημόσιο οφείλει να ερευνά και να αποκλείει τεκμηριωμένα άλλα περιουσιακά στοιχεία που μπορούν να καλύψουν μια οφειλή πριν κατασχέσει τη μοναδική κατοικία του οφειλέτη, σύμφωνα με απόφαση του ΣτΕ.
Η εν λόγω απόφαση του ΣτΕ αφορά την αναγκαστική είσπραξη χρεών προς το Δημόσιο και δίνει στους οφειλέτες ένα συγκεκριμένο επιχείρημα για να αμφισβητήσουν τη διαδικασία. Οι εισπρακτικές υπηρεσίες πρέπει να μπορούν να αποδείξουν ότι εξέτασαν τις διαθέσιμες εναλλακτικές και ότι η επιλογή της κατοικίας ήταν αναγκαία στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Υπάρχει, μάλιστα, και δεύτερο κρίσιμο σκέλος. Ο συγκεκριμένος λόγος μπορεί, καταρχήν, να προβληθεί για πρώτη φορά όταν ο οφειλέτης προσβάλλει δικαστικά το πρόγραμμα πλειστηριασμού. Εάν η ανακοπή γίνει δεκτή για αυτόν τον λόγο, το πρόγραμμα ακυρώνεται και η προηγούμενη έκθεση κατάσχεσης καθίσταται αντίστοιχα ανενεργή.
Για όποιον βλέπει το σπίτι όπου ζει η οικογένειά του να κινδυνεύει εξαιτίας οφειλών στην Εφορία, το περιεχόμενο του ελέγχου που έχει κάνει η υπηρεσία αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Μαζί με το ύψος του χρέους, θα πρέπει να εξετάζεται και το πώς επιλέχθηκε το ακίνητο που κατασχέθηκε.
Πρώτα η έρευνα για την υπόλοιπη περιουσία
Με βάση την κρίση του ΣτΕ, τίθεται ως προϋπόθεση η προηγούμενη έρευνα για άλλα περιουσιακά στοιχεία, μέσω των οποίων μπορεί να ικανοποιηθεί η συγκεκριμένη απαίτηση του Δημοσίου. Μάλιστα, ο αποκλεισμός αυτής της δυνατότητας πρέπει να στηρίζεται σε τεκμηρίωση.
Αυτό σημαίνει ότι η ύπαρξη ενός άλλου περιουσιακού στοιχείου χρειάζεται να εξετάζεται μαζί με τη δυνατότητα αξιοποίησής του για την είσπραξη. Κρίσιμο είναι αν αποτελεί πρόσφορη εναλλακτική για το συγκεκριμένο χρέος.
Σε ένα υποθετικό παράδειγμα, φορολογούμενος χρωστά 20.000 ευρώ και διαθέτει, εκτός από το σπίτι στο οποίο μένει, ένα οικόπεδο. Πριν στραφεί στη μοναδική κατοικία του, η υπηρεσία οφείλει να ερευνήσει αν μπορεί να ικανοποιήσει την απαίτησή της μέσω του οικοπέδου και, εάν όχι, να τεκμηριώσει τυχόν αποκλεισμό αυτής της επιλογής. Η δυνατότητα είσπραξης από το άλλο ακίνητο είναι το στοιχείο που χρειάζεται έλεγχο.
Αντίστοιχα, σε περίπτωση που η προηγούμενη έρευνα αποκλείει τεκμηριωμένα κάθε άλλη πρόσφορη περιουσιακή δυνατότητα, η απόφαση αφήνει περιθώριο κατάσχεσης της κατοικίας, με την τήρηση και των υπόλοιπων νόμιμων προϋποθέσεων. Η προστασία που προκύπτει από το σκεπτικό συνδέεται με τη διαδικασία και την αναγκαιότητα του μέτρου σε κάθε υπόθεση.
Το σπίτι όπου ζει ο οφειλέτης και η οικογένειά του
Επί του συγκεκριμένου, η απόφαση αναφέρεται σε ακίνητο που αποδεδειγμένα αποτελεί τη μόνη κατοικία του οφειλέτη και της οικογένειάς του. Αυτός ο όρος έχει σημασία για την εφαρμογή της καθώς χρειάζεται να προκύπτει ο χαρακτήρας του ακινήτου ως κατοικίας και η μοναδικότητά της.
Παράλληλα, η έρευνα που απαιτεί το ΣτΕ αφορά ευρύτερα την περιουσία. Ένας άνθρωπος μπορεί να διαθέτει τη μοναδική του κατοικία και να έχει κάποιο άλλο περιουσιακό στοιχείο, όπως ένα οικόπεδο. Το δικαστήριο ζητά να εξεταστεί αν αυτό το άλλο στοιχείο μπορεί να αξιοποιηθεί για τη συγκεκριμένη είσπραξη, πριν επιλεγεί το σπίτι.
Το σκεπτικό στηρίζεται στην ιδιαίτερη προστασία που παρέχει το Σύνταγμα στην κατοικία, ως βασικό στοιχείο της αξιοπρέπειας, της ασφάλειας και της προσωπικής και οικογενειακής ζωής. Η κρατική μέριμνα για τη στέγη πρέπει να είναι αποτελεσματική και δεσμεύει όλα τα κρατικά όργανα.
Στην πράξη, η είσπραξη ενός χρέους πρέπει να συνδυάζεται με την αρχή της αναλογικότητας. Όταν το μέτρο οδηγεί στη στέρηση της κατοικίας, απαιτείται να αποδεικνύεται ότι είχαν εξαντληθεί οι προσπάθειες επίτευξης του ίδιου σκοπού με πρόσφορα, ηπιότερα μέτρα. Η απαίτηση αυτή αφορά κάθε στάδιο της διαδικασίας.
Δυνατότητα αμφισβήτησης και στο πρόγραμμα πλειστηριασμού
Το δεύτερο σκέλος της απόφασης αφορά έναν οφειλέτη που έχει ήδη φτάσει στο στάδιο του προγράμματος πλειστηριασμού. Το ΣτΕ δέχεται ότι η έλλειψη της απαιτούμενης προηγούμενης έρευνας επηρεάζει και τις πράξεις που ακολουθούν την κατάσχεση.
Γι’ αυτό ο συγκεκριμένος λόγος μπορεί, καταρχήν, να εξεταστεί ακόμη και αν προβάλλεται πρώτη φορά με ανακοπή κατά του προγράμματος πλειστηριασμού. Το δικαστήριο αντιμετωπίζει την πλημμέλεια ως πρόβλημα που αφορά αυτοτελώς και αυτό το επόμενο στάδιο.
Σε ένα δεύτερο παράδειγμα, οφειλέτης έχει δεχθεί κατάσχεση της μοναδικής κατοικίας του και στη συνέχεια του κοινοποιείται πρόγραμμα πλειστηριασμού. Εφόσον η υπηρεσία είχε παραλείψει να ερευνήσει και να αποκλείσει τεκμηριωμένα άλλα πρόσφορα περιουσιακά στοιχεία, μπορεί να προβάλει αυτή την παράλειψη με την ανακοπή κατά του προγράμματος. Η αποδοχή του λόγου κρίνεται δικαστικά, με βάση τα στοιχεία της υπόθεσης και τις δικονομικές προϋποθέσεις.
Το πεδίο της κρίσης είναι η αναγκαστική εκτέλεση κατά τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων για οφειλές προς το Δημόσιο. Ωστόσο, η εφαρμογή της σε διαφορές με τράπεζες ή εταιρείες διαχείρισης δανείων απαιτεί χωριστή νομική εξέταση, καθώς πρόκειται για διαφορετικό πλαίσιο είσπραξης.
