Η παγκόσμια ναυτιλία διανύει μία από τις πιο κερδοφόρες αλλά και πιο απρόβλεπτες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της. Οι πόλεμοι αυξάνουν τις αποστάσεις των θαλάσσιων μεταφορών, οι γεωπολιτικές αναταράξεις εκτοξεύουν τους ναύλους και οι νέες βιομηχανικές επενδύσεις δημιουργούν πρόσθετες ανάγκες μεταφοράς φορτίων. Πίσω όμως από τη σημερινή ευφορία κρύβεται ένας κίνδυνος: οι αγορές έχουν αρχίσει να συμπεριφέρονται σαν να πρόκειται να διατηρηθούν επ’ αόριστον οι ευνοϊκές συνθήκες.
Αυτή την αντίφαση ανέδειξε η Αγγελική Φράγκου, πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος της Navios Maritime Partners, στην κεντρική ομιλία της στο 18ο Capital Link New York Maritime Forum, που πραγματοποιήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου στο Metropolitan Club της Νέας Υόρκης.
Επιλέγοντας τον τίτλο «Priced for Perfection», η Ελληνίδα εφοπλίστρια περιέγραψε μια αγορά στην οποία οι τιμές των πλοίων, τα ναύλα και οι χρηματιστηριακές αποτιμήσεις αντανακλούν την προσδοκία ότι τίποτα δεν θα διαταράξει τη σημερινή ισχυρή συγκυρία.
«Βρισκόμαστε σε μια μοναδική στιγμή στην ιστορία, με έναν ασυνήθιστο συνδυασμό διαρθρωτικών δυνάμεων που αναδιαμορφώνουν τις αγορές μας», ανέφερε, δίνοντας από την αρχή το στίγμα μιας ομιλίας που κινήθηκε πέρα από τις παραδοσιακές αναλύσεις της προσφοράς και της ζήτησης πλοίων.
Το ενδιαφέρον της παρέμβασής της βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι δεν αντιμετώπισε τη γεωπολιτική αστάθεια αποκλειστικά ως παράγοντα ενίσχυσης των ναύλων. Αντίθετα, επιχείρησε να εξηγήσει πώς οι ίδιες εξελίξεις που σήμερα ευνοούν τους πλοιοκτήτες μπορούν αύριο να αλλάξουν ριζικά τη δομή του παγκόσμιου εμπορίου.
Η Αγγελική Φράγκου ξεκίνησε από μια διαπίστωση που σπάνια διατυπώνεται τόσο ευθέως στις δημόσιες τοποθετήσεις της ναυτιλιακής βιομηχανίας. Σημαντικό μέρος της ισχυρής πορείας των αγορών την τελευταία πενταετία οφείλεται στις δυσλειτουργίες που προκάλεσαν οι πολεμικές συγκρούσεις. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία άλλαξε τις παραδοσιακές εμπορικές ροές πετρελαίου, φυσικού αερίου και άλλων πρώτων υλών. Η αναζήτηση νέων προμηθευτών αύξησε τις αποστάσεις μεταφοράς, ενισχύοντας τη ζήτηση για πλοία.
Ακολούθησαν οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα, που ανάγκασαν μεγάλο αριθμό πλοίων να παρακάμπτουν τη Διώρυγα του Σουέζ και να ακολουθούν τη μεγαλύτερη διαδρομή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.
Η κρίση με το Ιράν και ο περιορισμός της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ επιβάρυναν ακόμη περισσότερο τις θαλάσσιες μεταφορές. Το αποτέλεσμα ήταν η σημαντική αύξηση των τονομιλίων, δηλαδή του μεταφορικού έργου που παράγεται από τον συνδυασμό της ποσότητας των φορτίων και των αποστάσεων που διανύουν.
Η ίδια χαρακτήρισε αστρονομικούς τους ναύλους των VLCC, των μεγαλύτερων δεξαμενόπλοιων μεταφοράς αργού πετρελαίου. Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο πόσο μπορούν να παραμείνουν υψηλοί οι ναύλοι, αλλά και τι θα συμβεί όταν αποκατασταθεί η ομαλότητα στις θαλάσσιες οδούς. Θεωρητικά, η αποκλιμάκωση των συγκρούσεων θα μπορούσε να επαναφέρει τα πλοία στις συντομότερες διαδρομές, περιορίζοντας τις ανάγκες μεταφορικής χωρητικότητας. Η Φράγκου δεν θεωρεί, όμως, ότι η επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση είναι αναπόφευκτη. Οι κυβερνήσεις και οι επιχειρήσεις έχουν ήδη αρχίσει να αναθεωρούν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουν τον ενεργειακό εφοδιασμό και τις εμπορικές τους σχέσεις. Ορισμένες από αυτές τις αλλαγές ενδέχεται να αποδειχθούν μόνιμες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Στενά του Ορμούζ. Η παρατεταμένη αβεβαιότητα σε ένα από τα σημαντικότερα περάσματα μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου υποχρεώνει τις χώρες που εξαρτώνται από εισαγόμενη ενέργεια να επανεξετάσουν τις επιλογές τους.
«Η ενεργειακή ασφάλεια μπορεί τελικά να έχει μεγαλύτερη σημασία από την τιμή της ενέργειας», σημείωσε η επικεφαλής της Navios. Η διαπίστωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη μελλοντική πορεία των δεξαμενόπλοιων και των πλοίων μεταφοράς LNG.
Η διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας μπορεί να δημιουργήσει νέες εμπορικές διαδρομές, αλλά η προσπάθεια περιορισμού της ενεργειακής εξάρτησης ενδέχεται παράλληλα να επιταχύνει τις επενδύσεις σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας. Η Αγγελική Φράγκου εκτίμησε ότι το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο θα εξακολουθήσουν να έχουν κυρίαρχη θέση για πολλά χρόνια. Επισήμανε, ωστόσο, ότι οι υψηλές τιμές και οι δυσκολίες εφοδιασμού ενισχύουν το ενδιαφέρον για ανανεώσιμες πηγές, πυρηνική ενέργεια, ηλεκτροκίνηση και συστήματα αποθήκευσης.
Έτσι, η κρίση που σήμερα αυξάνει την κερδοφορία των δεξαμενόπλοιων μπορεί μακροπρόθεσμα να συμβάλει στη μεταβολή της ζήτησης για τα ίδια τα ενεργειακά φορτία που μεταφέρουν.
Ο οικονομικός εθνικισμός
Στο δεύτερο σκέλος της ανάλυσής της, η Αγγελική Φράγκου εστίασε στην επιστροφή του οικονομικού εθνικισμού και στην προσπάθεια των μεγάλων δυνάμεων να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στην παραγωγή και στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Η λογική της παγκοσμιοποίησης, σύμφωνα με την οποία τα αγαθά παράγονται εκεί όπου το κόστος είναι χαμηλότερο και μεταφέρονται μέσω της οικονομικότερης διαδρομής, δέχεται πλέον ισχυρές πιέσεις. Οι κυβερνήσεις δίνουν αυξανόμενη προτεραιότητα στην εγχώρια βιομηχανία, στις κρίσιμες πρώτες ύλες, στις στρατηγικές τεχνολογίες και στη συνεργασία με πολιτικά αξιόπιστους εταίρους.
«Ο μερκαντιλισμός ανατρέπει το παραδοσιακό μοντέλο των μεταφορών, σύμφωνα με το οποίο τα αγαθά πρέπει να μετακινούνται με ασφάλεια, αξιοπιστία και το χαμηλότερο δυνατό κόστος», τόνισε. Η μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων πλησιέστερα στις αγορές κατανάλωσης, το near-shoring, και η αναζήτηση προμηθευτών σε φιλικές χώρες, το friend-shoring, επηρεάζουν ήδη τον σχεδιασμό των εμπορικών δικτύων.
Για τους πλοιοκτήτες, η εξέλιξη αυτή δεν έχει απαραίτητα αρνητικό πρόσημο.
Όταν το χαμηλότερο μεταφορικό κόστος παύει να αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα, οι εμπορικές διαδρομές γίνονται λιγότερο αποτελεσματικές. Αυτό μπορεί να αυξήσει τις αποστάσεις και να στηρίξει υψηλότερα επίπεδα ναύλων.
Η Φράγκου ουσιαστικά περιέγραψε μια διαφορετική μορφή παγκοσμιοποίησης, στην οποία η πολιτική και η εθνική ασφάλεια επηρεάζουν όλο και περισσότερο τις αποφάσεις για το πού παράγονται, από πού αγοράζονται και πώς μεταφέρονται τα αγαθά.
Η τεχνητή νοημοσύνη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η σύνδεση που έκανε μεταξύ της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης και της ζήτησης θαλάσσιων μεταφορών. Παρότι η τεχνητή νοημοσύνη ταυτίζεται με την ψηφιακή οικονομία, η εξάπλωσή της προϋποθέτει τεράστιες επενδύσεις σε φυσικές εγκαταστάσεις, ενέργεια και βιομηχανικό εξοπλισμό. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, οι παγκόσμιες επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων διπλασιάστηκαν μεταξύ 2022 και 2024, φθάνοντας τα 500 δισ. δολάρια.
Επικαλούμενη εκτίμηση της McKinsey, ανέφερε ότι μέχρι το 2030 θα απαιτηθούν συνολικές επενδύσεις 5,2 τρισ. δολαρίων σε κέντρα δεδομένων για εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Περίπου το 40% αυτού του ποσού αφορά τις υποδομές κατασκευής και ηλεκτροδότησής τους.
Την ίδια στιγμή, τα data centers κατανάλωναν το 1,5% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας το 2024, με το μερίδιό τους να αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί μέχρι το τέλος της δεκαετίας.
«Για τη ναυτιλία αυτό σημαίνει φυσικά φορτία, υλικά για την κατασκευή των υποδομών, ενέργεια για τη λειτουργία τους και βιομηχανικό εξοπλισμό για την υποστήριξή τους», εξήγησε.
Πίσω από κάθε νέο κέντρο δεδομένων βρίσκονται μεγάλες ανάγκες σε χάλυβα, μηχανήματα, ηλεκτρολογικό εξοπλισμό, υλικά κατασκευών και ενεργειακές υποδομές. Ένα σημαντικό μέρος αυτών των προϊόντων μεταφέρεται διά θαλάσσης, γεγονός που συνδέει την τεχνολογική ανάπτυξη με τις προοπτικές των bulk carriers, των containerships και των πλοίων μεταφοράς ενεργειακών φορτίων. Η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης, επομένως, δεν αφορά μόνο την αυτοματοποίηση των ναυτιλιακών λειτουργιών. Δημιουργεί και μια νέα πηγή ζήτησης για τις ίδιες τις θαλάσσιες μεταφορές.
Στρατιωτικές δαπάνες και Ναυτιλία
Η Αγγελική Φράγκου ανέφερε ότι οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν από 2 τρισ. δολάρια το 2022 σε 3 τρισ. δολάρια το 2025, ενώ υπενθύμισε τη δέσμευση των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ για δαπάνες άμυνας και ασφάλειας που θα φθάνουν το 5% του ΑΕΠ έως το 2035. Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στο Ιράν έχουν καταδείξει, όπως υποστήριξε, ότι ο σύγχρονος στρατιωτικός ανταγωνισμός απαιτεί πολύ περισσότερα από την προμήθεια οπλικών συστημάτων.
Οι κυβερνήσεις χρειάζεται να αναπληρώσουν αποθέματα πυρομαχικών, να ενισχύσουν την παραγωγή μη επανδρωμένων συστημάτων, να αναπτύξουν αντιπυραυλική άμυνα και να εκσυγχρονίσουν τις επικοινωνίες και τις στρατιωτικές υποδομές. Ταυτόχρονα, η αποκέντρωση κρίσιμων εγκαταστάσεων συνεπάγεται κατασκευή λιμανιών, αεροδρομίων, οδικών δικτύων, γεφυρών και ενεργειακών συστημάτων. Η ίδια αντιμετωπίζει αυτή την κινητικότητα ως έναν ευρύτερο βιομηχανικό κύκλο, ο οποίος θα χρειαστεί μεγάλες ποσότητες πρώτων υλών και εξοπλισμού. Η θαλάσσια μεταφορά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής της διαδικασίας.
Η τεχνολογική πρόοδος, σύμφωνα με την Αγγελική Φράγκου, μεταβάλλει και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι ναυτιλιακές επιχειρήσεις. Τα δορυφορικά δίκτυα χαμηλής τροχιάς, όπως το Starlink, προσφέρουν δυνατότητες συνεχούς επικοινωνίας και πρόσβασης σε λειτουργικά δεδομένα των πλοίων σε πραγματικό χρόνο. Οι διαχειρίστριες εταιρείες μπορούν πλέον να παρακολουθούν συστήματα, να αναλύουν πληροφορίες και να παρεμβαίνουν ταχύτερα όταν εμφανίζονται ενδείξεις προβλημάτων.
Το επόμενο βήμα είναι η αξιοποίηση αυτών των δεδομένων για την πρόβλεψη βλαβών πριν αυτές προκαλέσουν ακινητοποίηση ή δαπανηρές επισκευές.
Η Φράγκου αναφέρθηκε επίσης στις προοπτικές ανασυγκρότησης της αμερικανικής ναυπηγικής βιομηχανίας.
Παρότι η Ασία κυριαρχεί στην κατασκευή εμπορικών πλοίων εδώ και δεκαετίες, εκτίμησε ότι η παραγωγική ικανότητα μπορεί να αναπτυχθεί εκ νέου όταν αποτελεί εθνική προτεραιότητα.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το ζητούμενο δεν είναι να αντιγράψουν το παραδοσιακό ασιατικό μοντέλο, αλλά να δημιουργήσουν σύγχρονες εγκαταστάσεις με αυτοματοποιημένες γραμμές παραγωγής, προηγμένη ρομποτική, συγκολλήσεις με λέιζερ και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Η αναβίωση της ναυπηγικής δραστηριότητας συνδέεται, κατά την προσέγγισή της, με τη βιομηχανική αυτονομία και τη δυνατότητα μιας χώρας να στηρίζει τις στρατηγικές της ανάγκες.
Παρά τις νέες πηγές ζήτησης, η επικεφαλής της Navios ξεκαθάρισε ότι η σημερινή ισχυρή ναυλαγορά δεν μπορεί να θεωρείται μόνιμη. Η παρατεταμένη γεωπολιτική αστάθεια μπορεί να περιορίσει την παγκόσμια ανάπτυξη, ενώ οι αλλαγές στον ενεργειακό εφοδιασμό ενδέχεται να επηρεάσουν τη σύνθεση και τον όγκο των φορτίων.
Ακόμη και οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και στην άμυνα, που σήμερα εμφανίζουν μεγάλη δυναμική, δεν είναι βέβαιο ότι θα συνεχίσουν με την ίδια ένταση.
Εδώ βρίσκεται η ουσία της προειδοποίησής της. Όταν οι τιμές των πλοίων και οι χρηματιστηριακές αποτιμήσεις αντανακλούν ήδη το ευνοϊκότερο σενάριο, mια μεταβολή στους ναύλους, μια επιβράδυνση της οικονομίας ή μια ταχύτερη από την αναμενόμενη ομαλοποίηση των εμπορικών διαδρομών μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες.
Η Αγγελική Φράγκου δεν αμφισβήτησε τις προοπτικές της ναυτιλίας. Υπογράμμισε, όμως, ότι η υψηλή κερδοφορία μιας περιόδου δεν πρέπει να μετατρέπεται σε βεβαιότητα για το μέλλον.
Κλείνοντας την ομιλία της, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική ανθεκτικότητα των ναυτιλιακών επιχειρήσεων. «Η ναυτιλία ήταν πάντοτε ένας κλάδος αλλαγών. Οι εμπορικές διαδρομές αλλάζουν. Τα φορτία αλλάζουν. Η γεωπολιτική αλλάζει», ανέφερε: «Η δουλειά μας δεν είναι να προβλέπουμε αυτές τις αλλαγές, αλλά να διατηρούμε την οικονομική ισχύ και την επιχειρησιακή ευελιξία που θα μας επιτρέψουν να προσαρμοστούμε όταν αυτές αναπόφευκτα έρθουν» και προσέθεσε: «Πρέπει να συνεχίσουμε να επικεντρωνόμαστε σε όσα μπορούμε να ελέγξουμε, όπως η ισχύς των ισολογισμών, η επιχειρησιακή αριστεία και η πειθαρχημένη κατανομή κεφαλαίων», υπογράμμισε.
