Στα καταστήματα οικοδομικών υλικών και χρωμάτων της Γαλλίας, ένα προϊόν έχει επιστρέψει απρόσμενα στο προσκήνιο. Πρόκειται για το Blanc de Meudon, μια λεπτή λευκή σκόνη κιμωλίας που χρησιμοποιούνταν εδώ και δεκαετίες για την προσωρινή κάλυψη των τζαμιών.
Η εφαρμογή της στην εξωτερική πλευρά των παραθύρων δημιουργεί ένα λεπτό λευκό φιλμ που αντανακλά μέρος της ηλιακής ακτινοβολίας, μειώνοντας τη θερμοκρασία στο εσωτερικό των κατοικιών. Είναι μια απλή και οικονομική λύση, που γνωρίζει εντυπωσιακή αναβίωση καθώς ο φετινός καύσωνας σαρώνει τη Γαλλία και μεγάλο μέρος της Ευρώπης.
Ωστόσο, λύσεις σαν κι αυτή προσφέρουν μόνο προσωρινή ανακούφιση.
Οι συχνότεροι και εντονότεροι καύσωνες αναγκάζουν την Ευρώπη να αναθεωρήσει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζει και ανακαινίζει τα κτίριά της. Για περισσότερα από 50 χρόνια η προτεραιότητα ήταν να περιοριστούν οι απώλειες θερμότητας τον χειμώνα. Σήμερα η πρόκληση είναι πώς οι κατοικίες θα παραμένουν δροσερές το καλοκαίρι.
Η αλλαγή αυτή δεν δημιουργεί μόνο τεχνικές προκλήσεις. Δημιουργεί μια νέα αγορά δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η αγορά που γεννά η κλιματική αλλαγή
Η πρόκληση είναι τεράστια, καθώς η Ευρώπη διαθέτει ένα από τα γηραιότερα κτιριακά αποθέματα στον κόσμο. Περίπου το 85% των κτιρίων έχει κατασκευαστεί πριν από το 2000, ενώ σχεδόν το 75% θεωρείται ενεργειακά αναποτελεσματικό. Την ίδια στιγμή, τα κτίρια ευθύνονται για περίπου το 40% της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο αν συγκριθεί η Ευρώπη με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ενώ σχεδόν 9 στα 10 αμερικανικά σπίτια διαθέτουν κλιματισμό, στην Ευρώπη το αντίστοιχο ποσοστό υπολογίζεται μόλις στο 20%. Σε χώρες όπως η Βρετανία, όπου οι παρατεταμένοι καύσωνες μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σπάνιο φαινόμενο, 1 στα 6 σπίτια έχει κατασκευαστεί πριν από το 1900, όταν κανείς δεν σχεδίαζε κατοικίες με γνώμονα την αντιμετώπιση θερμοκρασιών που προσεγγίζουν τους 40 βαθμούς Κελσίου.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το πρόβλημα θα ενταθεί, καθώς ακόμη και παρόμοια ατμοσφαιρικά μοτίβα με εκείνα προηγούμενων δεκαετιών παράγουν πλέον αισθητά υψηλότερες θερμοκρασίες.
Η νέα πραγματικότητα δημιουργεί μια αγορά που εκτείνεται πολύ πέρα από τις παραδοσιακές εργασίες ανακαίνισης. Η ζήτηση αυξάνεται για ενεργειακά κουφώματα υψηλών προδιαγραφών, θερμομονωτικά συστήματα που λειτουργούν αποτελεσματικά τόσο τον χειμώνα όσο και το καλοκαίρι, ανακλαστικές βαφές, ψυχρά υλικά, εξωτερικά συστήματα σκίασης, πράσινες στέγες και βιοκλιματικές παρεμβάσεις.
Οι Έλληνες πρωταθλητές και η μεγάλη ελληνική ευκαιρία
Σε αυτό το σημείο η εμπειρία των χωρών της Μεσογείου αποκτά ιδιαίτερη αξία. Πρακτικές που στην Ελλάδα θεωρούνται σχεδόν αυτονόητες αρχίζουν να ενσωματώνονται όλο και περισσότερο στις νέες ευρωπαϊκές προδιαγραφές.
Η Ελλάδα δεν διαθέτει μόνο εμπειρία στον βιοκλιματικό σχεδιασμό. Διαθέτει και μια βιομηχανική βάση που έχει αναπτυχθεί ακριβώς γύρω από τις ανάγκες των θερμών κλιμάτων.
Για δεκαετίες, οι ελληνικές επιχειρήσεις αναπτύσσουν προϊόντα για μία αγορά όπου η έντονη ηλιοφάνεια, οι υψηλές θερμοκρασίες και η ανάγκη για φυσική σκίαση αποτελούσαν καθημερινότητα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η βιομηχανία αλουμινίου, ένας από τους πλέον εξωστρεφείς κλάδους της ελληνικής μεταποίησης.
Σύμφωνα με την Ελληνική Ένωση Αλουμινίου, το 2025 οι εξαγωγές του κλάδου αυξήθηκαν κατά 8,7%, φθάνοντας σχεδόν τα 2,9 δισ. ευρώ, αναδεικνύοντας τα προϊόντα αλουμινίου στον πρώτο εξαγωγικό κλάδο της χώρας, με εμπορικό πλεόνασμα που πλησίασε τα 930 εκατ. ευρώ.
Η Ελλάδα διαθέτει επίσης ισχυρή παραγωγική παρουσία στα θερμομονωτικά υλικά, στα χημικά δομικών εφαρμογών, στις ενεργειακές βαφές και στα στεγανωτικά. Πρόκειται για κλάδους με έντονο εξαγωγικό προσανατολισμό, καθώς ελληνικές βιομηχανίες εξάγουν τα προϊόντα τους σε περισσότερες από 80 χώρες, ενώ επενδύουν συστηματικά σε έρευνα και ανάπτυξη νέων λύσεων για την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων.
Iδιαίτερα εξωστρεφής είναι η ελληνική βιομηχανία χρωμάτων, βερνικιών και επιχρισμάτων, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει επενδύσει σημαντικά σε λύσεις ενεργειακής αναβάθμισης, όπως τα συστήματα εξωτερικής θερμομόνωσης και οι ανακλαστικές βαφές. Σύμφωνα με στοιχεία του κλάδου, οι εξαγωγές έχουν τριπλασιαστεί την περίοδο 2010-2024, αγγίζοντας τα 300 εκατ. ευρώ, καθώς αντιπροσώπευαν το 42% του κύκλου εργασιών του κλάδου.
Ιδιαίτερη δυναμική εμφανίζει και ο κλάδος των συστημάτων σκίασης. Ο Σύνδεσμος Ελληνικών Εταιρειών Σκίασης (ΣΕΕΣ) εκπροσωπεί σήμερα πάνω από 50 επιχειρήσεις που αναπτύσσουν ολιστικά συστήματα προστασίας των κτιρίων από τα καιρικά φαινόμενα, συστήματα που δεν είναι συνηθισμένα σε άλλες χώρες παραγωγής. Σύμφωνα με τον Σύνδεσμο, η ελληνική βιομηχανία παρουσιάζει καινοτόμες λύσεις Designed & Made in Greece, που ταξιδεύουν στις αγορές, Ευρώπης, Ασίας. ΗΠΑ και Αυστραλίας.
Τεχνογνωσία made in Greece
Η ελληνική ευκαιρία δεν περιορίζεται στη βιομηχανική παραγωγή. Επεκτείνεται στην τεχνογνωσία που έχει αναπτύξει η χώρα μέσα από δεκαετίες σχεδιασμού για ένα από τα θερμότερα κλίματα της Ευρώπης.
Όπως επισημαίνει στο newmoney ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, Γιώργος Στασινός, «οι Έλληνες Μηχανικοί αποτελούν τον βασικό «μπροστάρη» αυτής της προσπάθειας, διαθέτοντας την τεχνογνωσία να ηγηθούν ενός ελληνικού και ευρωπαϊκού κύματος ανακαινίσεων. Ως ΤΕΕ κάνουμε την ανθεκτικότητα πράξη, θεσπίζοντας μια νέα γενιά Τεχνικών Οδηγιών (ΤΟΤΕΕ) για τη Αειφόρο Δόμηση, που εισάγει πράσινες πιστοποιήσεις διαδικασιών, υλικών και δεξιοτήτων. Με συμπαραστάτη ένα δυναμικό, εξωστρεφές οικοσύστημα ελληνικών εταιρειών παραγωγής πράσινων δομικών υλικών και όπλο μας την ψηφιοποίηση, όπως την Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, δεν θωρακίζουμε απλώς τα εγχώρια ακίνητα. Είμαστε έτοιμοι να εξάγουμε πράσινη καινοτομία και τεχνογνωσία σε ολόκληρη την Ευρώπη».
Ωστόσο, για να αξιοποιήσει η Ελλάδα αυτή την ευκαιρία, απαιτούνται και αλλαγές στα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης, υπογραμμίζει ο πρόεδρος του ΤΕΕ:
«Το πρόσφατο κύμα καύσωνα στην Ευρώπη επιβάλλει άμεση δράση για τη μόνωση, τη σκίαση και τον δροσισμό εκατομμυρίων κτιρίων. Η Ελλάδα έχει όλα τα φόντα να βγει στην πρώτη γραμμή μιας νέας ευρωπαϊκής πολιτικής ανακαινίσεων, μετατρέποντας την ανάγκη σε κορυφαία αναπτυξιακή ευκαιρία.
Για να το πετύχουμε, τα προγράμματα εξοικονόμησης πρέπει να αλλάξουν ριζικά. Χρειαζόμαστε έναν κοινό, μόνιμο οδηγό, γνωστό εκ των προτέρων σε όλους, που θα ενεργοποιείται αυτόματα με κάθε νέα χρηματοδότηση. Έτσι εκμηδενίζουμε τη γραφειοκρατία και τους τεχνικούς αιφνιδιασμούς για πολίτες και μηχανικούς.
Παράλληλα, η ανθεκτικότητα πρέπει να είναι ολιστική. Δεν νοείται πράσινη μετάβαση χωρίς ασφάλεια. Ειδικά σε μια σεισμογενή χώρα, δεν μπορούμε να αναβαθμίζουμε ενεργειακά παλαιά κτίρια χωρίς να γνωρίζουμε αν είναι στατικά επαρκή. Διεκδικούμε, σε ελληνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, την ένταξη του στατικού ελέγχου και της στατικής ενίσχυσης στα επιδοτούμενα προγράμματα ανακαίνισης.»
Η μεγάλη ευρωπαϊκή ανακαίνιση
Η αγορά που δημιουργείται δεν μετριέται πλέον σε εκατομμύρια, αλλά σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ.
Σύμφωνα με ανάλυση του οικονομικού Ινστιτούτου Bruegel, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να κινητοποιήσει επιπλέον επενδύσεις 149 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030, προκειμένου να επιτύχει τους στόχους της για την απανθρακοποίηση του κτιριακού της αποθέματος.
Η μεγάλη ανακαίνιση της Ευρώπης θα φέρει και τη σφραγίδα της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω της πρωτοβουλίας Renovation Wave, με την οποία η Κομισιόν επιδιώκει να διπλασιάσει τον ετήσιο ρυθμό ενεργειακών ανακαινίσεων έως το 2030, με στόχο την αναβάθμιση 35 εκατομμυρίων κτιρίων και τη δημιουργία έως και 160.000 νέων θέσεων εργασίας στον κατασκευαστικό κλάδο.
Η στρατηγική θα χρηματοδοτηθεί μέσα από ένα πλέγμα ευρωπαϊκών πόρων, που περιλαμβάνει το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, το NextGenerationEU, τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία.
Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι να αξιοποιήσει τη συγκυρία ώστε να αυξήσει τις εξαγωγές της, να ενισχύσει τη βιομηχανική της βάση και να εξάγει τεχνογνωσία σε μια ευρωπαϊκή αγορά που αρχίζει να ανακαλύπτει πώς χτίζει η Μεσόγειος.
