Ήταν 28 Φεβρουαρίου όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ άρχισαν την επίθεση κατά του Ιράν, ανοίγοντας έναν κύκλο κρίσης που μέσα σε 112 ημέρες πίεσε την παγκόσμια οικονομία σε πολλά επίπεδα: ενέργεια, εμπόριο, ναυτιλία, πληθωρισμό, επιτόκια και εφοδιαστικές αλυσίδες.
Σήμερα Σάββατο 20 Ιουνίου, ο πλανήτης εξακολουθεί να περιμένει την επόμενη κίνηση, καθώς η συμφωνία που επρόκειτο να υπογραφεί την Παρασκευή 19 Ιουνίου δεν κατέστη δυνατό να ολοκληρωθεί. Η ανθρωπότητα κρατά την ανάσα της, γιατί από την τύχη αυτής της συνεννόησης δεν εξαρτάται μόνο η ειρήνη στον Περσικό Κόλπο, αλλά και η πορεία των τιμών της ενέργειας σε όλο τον κόσμο.
Η σύγκρουση στο Ιράν δεν ήταν ακόμη μία γεωπολιτική κρίση με προσωρινό οικονομικό αποτύπωμα. Ήταν ένα σοκ που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και αγορές αντιλαμβάνονται την ενεργειακή ασφάλεια. Η σχεδόν πλήρης αναστάτωση στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή έδειξε ότι η παγκόσμια οικονομία παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη σε ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα: τα Στενά του Ορμούζ.
Ο νέος ενεργειακός χάρτης
Πριν από την κρίση, περίπου 18 με 20 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως συνδέονταν με τις ροές της περιοχής. Όμως το πραγματικό πρόβλημα δεν ήταν μόνο οι ποσότητες. Ήταν ο φόβος ότι το Ιράν μπορούσε ανά πάσα στιγμή να παρεμποδίσει το εμπόριο, να αυξήσει το κόστος μεταφοράς, να ανεβάσει τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου και να αλλάξει τους όρους λειτουργίας μιας από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.
Η κρίση δεν οδήγησε σε ανεξέλεγκτη έκρηξη των τιμών, όπως θα συνέβαινε πιθανότατα πριν από δύο ή τρεις δεκαετίες. Ο λόγος είναι ότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου έχει αλλάξει, σύμφωνα με το Reuters. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μετατραπεί σε ενεργειακή υπερδύναμη, αυξάνοντας την παραγωγή τους από περίπου 5,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε σχεδόν 20 εκατ. βαρέλια. Αυτό σημαίνει ότι η αμερικανική αγορά είναι πλέον πολύ λιγότερο εκτεθειμένη στο πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου.
Αντίθετα, το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στην Ασία. Κίνα και Ινδία είναι οι μεγάλοι αποδέκτες των ροών που περνούν από το Ορμούζ, όπως έγραψε το Accociated Press, ενώ η Ευρώπη παραμένει ευάλωτη λόγω της υψηλής εξάρτησής της από εισαγόμενη ενέργεια.
Γιατί το πετρέλαιο δεν ξέφυγε
Παρά το πολεμικό σοκ, η αγορά πετρελαίου έδειξε αντοχές. Το Brent κινήθηκε ανοδικά, όμως δεν παγιώθηκε σε ακραία επίπεδα. Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι ακόμη και σε περίπτωση νέας έντασης, το πετρέλαιο θα μπορούσε να κινηθεί ξανά προς τα 90 με 95 δολάρια το βαρέλι, αλλά το όριο των 100 δολαρίων θεωρείται δύσκολο να διασπαστεί σταθερά, εκτός εάν υπάρξει πλήρης και παρατεταμένη διακοπή των ροών.
Σε αυτό συνέβαλαν οι εναλλακτικές οδεύσεις. Αγωγοί στη Σαουδική Αραβία και εξαγωγικές υποδομές εκτός των Στενών του Ορμούζ επιτρέπουν σε μέρος των ποσοτήτων να φτάνει στις αγορές. Το πρόβλημα, επομένως, δεν αφορά το σύνολο των ροών της περιοχής, αλλά ένα μικρότερο πραγματικό έλλειμμα, που εκτιμάται περίπου στα 6 με 9 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
