Στη δημιουργία Γενικής Γραμματείας Προστασίας Κρίσιμων Υποδομών στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη προχωρά η κυβέρνηση, επιχειρώντας να οργανώσει ένα ενιαίο πλαίσιο πρόληψης και αντιμετώπισης κινδύνων που απειλούν εγκαταστάσεις και δίκτυα ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία της χώρας.
Η νέα δομή αναμένεται να αναλάβει τον συντονισμό των αρμόδιων φορέων για την προστασία ενεργειακών, τηλεπικοινωνιακών, μεταφορικών και υγειονομικών υποδομών, σε μια περίοδο κατά την οποία οι υβριδικές απειλές αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα στις στρατηγικές ασφαλείας των ευρωπαϊκών κρατών.
Ο κυβερνητικός σχεδιασμός βρίσκεται σε φάση επεξεργασίας σε συνεργασία με τους βασικούς διαχειριστές κρίσιμων υποδομών, τα συναρμόδια υπουργεία και τους φορείς εθνικής ασφάλειας, με στόχο τη διαμόρφωση ενός ενιαίου μηχανισμού πρόληψης, επιτήρησης και διαχείρισης κρίσεων.
Η πρωτοβουλία συνδέεται άμεσα με την ευρωπαϊκή υποχρέωση εφαρμογής της οδηγίας για την ανθεκτικότητα των κρίσιμων οντοτήτων και συνοδεύεται από αυστηρότερο πλαίσιο ελέγχου και συμμόρφωσης για τους φορείς που διαχειρίζονται στρατηγικές υποδομές.
Το μάθημα της Βαλτικής
Η συζήτηση για την προστασία των κρίσιμων δικτύων έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια μετά από μια σειρά περιστατικών που κατέδειξαν τις αδυναμίες ακόμη και των πλέον ανεπτυγμένων κρατών. Χαρακτηριστική θεωρείται η περίπτωση της Βαλτικής Θάλασσας, όπου το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Estlink-2 μεταξύ Φινλανδίας και Εσθονίας υπέστη σοβαρή βλάβη όταν πλοίο φέρεται να έσυρε την άγκυρά του στον βυθό.
Το περιστατικό προκάλεσε πολύμηνες εργασίες αποκατάστασης και ανέδειξε το πόσο ευάλωτες παραμένουν οι ενεργειακές διασυνδέσεις που βρίσκονται εκτεθειμένες σε ανοιχτές θαλάσσιες περιοχές. Δεν ήταν το μοναδικό συμβάν.
Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί επανειλημμένες βλάβες και ύποπτες παρεμβάσεις σε υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς στη Βόρεια Ευρώπη, ενώ η καταστροφή των αγωγών Nord Stream το 2022 λειτούργησε ως καμπανάκι για το σύνολο της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς. Οι ευρωπαϊκές αρχές θεωρούν πλέον ότι οι υποδομές που βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας αποτελούν έναν από τους πλέον δύσκολους τομείς επιτήρησης και προστασίας.
Στο επίκεντρο οι ενεργειακές διασυνδέσεις
Για την Ελλάδα, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της συνεχούς ανάπτυξης υποθαλάσσιων ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Τα έργα που συνδέουν τα νησιά με το ηπειρωτικό σύστημα, οι διεθνείς διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας και οι εγκαταστάσεις φυσικού αερίου θεωρούνται υποδομές υψηλής στρατηγικής αξίας, η προστασία των οποίων συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι μια ζημιά σε υποθαλάσσιο καλώδιο, είτε από ατύχημα είτε από εσκεμμένη ενέργεια, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στην ηλεκτροδότηση και να απαιτήσει μεγάλο χρονικό διάστημα για την πλήρη αποκατάστασή της. Παράλληλα, η ραγδαία ανάπτυξη των θαλάσσιων drones και των αυτόνομων συστημάτων δημιουργεί νέες προκλήσεις που μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν περιλαμβάνονταν στους σχεδιασμούς ασφαλείας.
Στο πλαίσιο αυτό, οι μεγάλοι ενεργειακοί φορείς έχουν ήδη ενισχύσει τα μέτρα προστασίας τους. Ο ΔΕΣΦΑ έχει αναβαθμίσει τις δικλείδες κυβερνοασφάλειας μετά την επίθεση που δέχθηκε το 2022 και εξετάζει πρόσθετα μέτρα προστασίας κρίσιμων εγκαταστάσεων, ενώ ο ΑΔΜΗΕ αναπτύσσει συστήματα επιτήρησης με drones και εξετάζει λύσεις ταχείας αποκατάστασης πιθανών ζημιών σε υποθαλάσσια καλώδια και άλλες κρίσιμες υποδομές του συστήματος μεταφοράς.
Κοινή εκτίμηση όσων συμμετέχουν στον σχεδιασμό είναι ότι η προστασία των κρίσιμων υποδομών δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά τεχνική ή επιχειρησιακή πρόκληση, αλλά βασικό ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Σε ένα περιβάλλον όπου οι κυβερνοεπιθέσεις, οι δολιοφθορές και οι υβριδικές απειλές πολλαπλασιάζονται, η ανθεκτικότητα των υποδομών μετατρέπεται σε κρίσιμο παράγοντα για τη συνολική ασφάλεια και τη λειτουργία της οικονομίας.
