Στη γωνία της
Πανεπιστημίου με τη Βουκουρεστίου, εκεί όπου χτυπά η καρδιά του αθηναϊκού κέντρου, το
Zonar’s δεν υπήρξε ποτέ απλώς ένα καφέ. Ήταν σταθερό σημείο αναφοράς για δεκαετίες· ένα τοπόσημο της κοσμικής, καλλιτεχνικής και πολιτικής ζωής της πρωτεύουσας. Η ιστορία του όμως, όπως και της ίδιας της
Αθήνας, περιλαμβάνει διαδοχικές μεταμορφώσεις, αλλαγές ιδιοκτησίας και τελικά μια σκληρή δικαστική διαμάχη που άλλαξε τα πάντα ακόμα και το όνομά του.
Η ιστορία ξεκινά το 1939, όταν ο Έλληνας ομογενής Κάρολος Ζωναράς, μετά από εμπορική επιτυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες, επέστρεψε στην Ελλάδα για να ανοίξει ένα πολυτελές ζαχαροπλαστείο ευρωπαϊκών προδιαγραφών. Το Zonar’s εγκαινιάστηκε τον Αύγουστο του 1940 και γρήγορα έγινε στέκι της αθηναϊκής ελίτ. Εδώ σύχναζαν καλλιτέχνες, συγγραφείς, πολιτικοί και προσωπικότητες της εποχής. Ο χώρος, με την αρντεκό αισθητική του, τη χλιδή και τον παλμό του κέντρου, αποτέλεσε για δεκαετίες ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σημεία της πόλης.
Το Zonar’s τη δεκαετία του ’60, σε μια εποχή που πολλοί τη θεωρούν ως τη χρυσή του περίοδο. Φωτογραφία: Ιωάννης Λάμπρου – Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη – Πηγή φωτογραφίας
Λίγα brands στην ιστορία μιας πόλης έχουν καταφέρει να γίνουν σήμα κατατεθέν ολόκληρης περιοχής. Η φράση «Πάμε στο Zonar’s για καφέ» ή «Πού θα συναντηθούμε; Στο Zonar’s! » δεν είναι απλώς τρόπος του λέγειν. Είναι καθημερινός λόγος, ακόμη και σήμερα, για χιλιάδες Αθηναίους στο αστικό κέντρο. Αυτή η χρήση στη γλώσσα αποκαλύπτει το εύρος του brand, την ενσωμάτωσή του στην ταυτότητα της πόλης και το πόσο οριοθετημένο υπήρξε το Zonar’s στην ψυχογεωγραφία της Αθήνας.
Μετά τον θάνατο του ιδρυτή το 1968, το Zonar’s πέρασε από αλλαγές. Το 2001 έκλεισε προσωρινά και το κτίριο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού, όπου στεγαζόταν, μπήκε σε φάση ανακαίνισης. Το καφέ επαναλειτούργησε το 2007 με ανακαινισμένο χώρο, διατηρώντας αρκετά στοιχεία της παλιάς του ταυτότητας. Όμως, η ουσιαστική του επανεκκίνηση ήρθε το 2015, όταν ανέλαβαν τη διαχείριση τα αδέλφια Πανά, γνωστά από τον χώρο της εστίασης. Το Zonar’s επέστρεψε τότε με νέα αισθητική, ένα μείγμα σύγχρονου design και νοσταλγίας για το παρελθόν.
Οι αλλαγές δεν κατάφεραν να γίνουν αποδεκτές απ’ όλους, καθώς αρκετοί προβληματίστηκαν σχετικά με την αδυναμία της Αθήνας να διατηρήσει τον ιστορικό χαρακτήρα ιδίως στα μαγαζιά της πόλης, αποφεύγοντας να ακολουθήσει το παράδειγμα μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων όπως το Παρίσι.
Χαρακτηριστικά στο βιβλίο του Τάκη Θεοδωρόπουλου «Στη χώρα του περίπου» παρουσιάζεται αυτός ο προβληματισμός:
«Υπάρχει κάτι ουσιαστικότερο στον χαρακτηρισμό «ευρωπαϊκή πόλη» πέρα από τις λεωφόρους, κάτω κάτω τις βρίσκεις και στη Βόρειο Αμερική και στο Μεξικό πέρα από το ακριβό ντύσιμο που ο παγκόσμιος πολιτισμός το έχει διεθνοποιήσει. Κι αυτό είναι ότι οι ευρωπαϊκές πόλεις συντηρούν ζωντανή τη μνήμη τους, της οποίας τα ίχνη είναι ορατά διά γυμνού οφθαλμού. Απ’ την αρχιτεκτονική ως τα μουσεία, αλλά και τα καφενεία, ακόμη η μνήμη διατηρείται και φτάνει ως το σημείο εκείνο του παρελθόντος όπου η πόλη άρχισε να είναι πόλη.
Το Deux Magots στο Παρίσι, αν και έχει γίνει τουριστικό, δεν έχει αλλάξει διακόσμηση από τότε που άρχισε να λειτουργεί. Και μου κάνει εντύπωση ότι ακόμα και σήμερα συναντώ έναν δυο σερβιτόρους που τους θυμάμαι από τότε που ήμουν φοιτητής, τέλος της δεκαετίας του ’70. Τίποτα τέτοιο στην Αθήνα. Τα στέκια της νεότητάς μας, από τον Μπόκολα στο Κολωνάκι ως τον
Φλόκα και το Zonar’s, είτε δεν υπάρχουν πια είτε έχουν αλλάξει τόσες φορές ιδιοκτησία και φυσιογνωμία που δεν είναι αναγνωρίσιμα. Θα μου πείτε τι σχέση έχει η φάτσα που βλέπω σήμερα στον καθρέφτη όταν ξυρίζομαι με αυτό το τετράχρονο παιδάκι που το είχαν ντύσει λαγό για τις Απόκριες και το είχαν φωτογραφίσει στο Ζάππειο; Καμία, εκτός του ότι είναι ο ίδιος άνθρωπος. Με εκείνο το παιδί με συνδέουν τα βιώματα και οι μνήμες. Η Αθήνα δεν είναι η ίδια πόλη με αυτή που ήταν είκοσι ή τριάντα χρόνια πριν. Η μνήμη της έχει βάθος δεκαπενταετίας το πολύ.
Στη Ρώμη υπάρχει μια νοητή αφηγηματική γραμμή που ξεκινάει από το υπερσύγχρονο κατάστημα του Αρμάνι και φτάνει ως τα χρόνια του Αυγούστου».
Μια έντονη νομική διαμάχη.
Η επωνυμία “Zonar’s” είχε κατοχυρωθεί από διαφορετική εταιρεία, τη «ΔΙΟΝΥΣΟΣ – ΖΩΝΑΡΣ», η οποία λειτουργούσε τον γνωστό χώρο στην Ακρόπολη. Η διαμάχη διήρκεσε σχεδόν δύο δεκαετίες και κορυφώθηκε με απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας το 2019. Σύμφωνα με αυτήν, το καφέ της Πανεπιστημίου έπρεπε να αποσύρει την επωνυμία Zonar’s και να μετονομαστεί.
Το νέο όνομα ήταν Athénée ένας τίτλος με γαλλική φινέτσα και ευρωπαϊκό προσανατολισμό, που διατηρεί την αίσθηση πολυτέλειας και αστικής κουλτούρας, χωρίς να διεκδικεί ευθέως τη μνήμη του παλιού. Το όνομα άλλαξε, αλλά η θέση, η αισθητική και η ατμόσφαιρα παρέμειναν πιστές στη μακρά ιστορία του χώρου.
Το Zonar’s υπήρξε κάτι περισσότερο από μαγαζί. Ήταν ένα σύμβολο αθηναϊκού τρόπου ζωής. Από τα σικ ραντεβού των δεκαετιών του ’50 και ’60 μέχρι τις σύγχρονες συναντήσεις επιχειρηματιών και καλλιτεχνών, το καφέ λειτούργησε ως καθρέφτης της Αθήνας που άλλαζε και κάθε φορά επέστρεφε εκεί, στον ίδιο τόπο, στην ίδια συνήθεια. Το όνομα μπορεί να άλλαξε, η μνήμη, όμως, δύσκολα αντικαθίσταται.
