Η συζήτηση για την ενίσχυση των νυχτερινών συγκοινωνιών στην Αθήνα επανέρχεται στο προσκήνιο, με τον Αναπληρωτή Υπουργό Μεταφορών κ. Κυρανάκη να ανακοινώνει την επικείμενη εξέταση της δυνατότητας 24ωρης λειτουργίας του Μετρό και του Τραμ. Η ανακοίνωση αυτή έρχεται στον απόηχο αρνητικών αντιδράσεων για προηγούμενη πρόταση επιδότησης ταξί για νυχτερινή διασκέδαση.
Η παράταση του ωραρίου λειτουργίας των μέσων σταθερής τροχιάς, ακόμα και αν αποτελεί δεύτερη επιλογή, αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Ιστορικά, πριν την πανδημία, ίσχυε παράταση δύο ωρών τις Παρασκευές και τα Σάββατα (τελευταία αναχώρηση από Σύνταγμα στις 2:20 π.μ. για τις γραμμές 2 και 3 του Μετρό και το Τραμ), ενώ η γραμμή 1 είχε ήδη χάσει την παράταση λόγω κόστους και ασφάλειας. Από τον Μάρτιο του 2022, το ωράριο παρατάθηκε εκ νέου ως τις 1:30 π.μ., ενώ πρόσφατα προστέθηκαν δρομολόγια φτάνοντας ως τις 2:00 π.μ., αλλά ακόμα όχι στο προ-πανδημικό επίπεδο.
Οι επίσημοι λόγοι για τη δυσκολία περαιτέρω παράτασης, πόσω μάλλον για 24ωρη λειτουργία, είναι η στελέχωση (απαιτείται ίδιος αριθμός προσωπικού για ασφάλεια) και η ανάγκη εργασιών συντήρησης σε συρμούς και δίκτυο κατά τις νυχτερινές ώρες διακοπής. Η διακοπή, έστω και για περίπου 3 ώρες τα Σαββατοκύριακα, κρίνεται απαραίτητη για τη συντήρηση. Μάλιστα, έχει προταθεί και παράταση του πρωινού ωραρίου τα Σαββατοκύριακα (έναρξη στις 4:00 π.μ.) ως εναλλακτική της νυχτερινής.
Η υπέρβαση αυτών των εμποδίων είναι κρίσιμη. Σε πόλεις του εξωτερικού με 24ωρη λειτουργία Μετρό, όπως η Νέα Υόρκη, συχνά υπάρχουν 3 ή 4 τροχιές ανά γραμμή, επιτρέποντας τη συντήρηση ενώ συνεχίζεται η κυκλοφορία. Στο Λονδίνο, όπου οι γραμμές έχουν δύο τροχιές όπως στην Αθήνα, η 24ωρη λειτουργία τα Σαββατοκύριακα σε συγκεκριμένες γραμμές έγινε εφικτή μετά από αναβαθμίσεις και αναδιαμόρφωση του προγράμματος συντήρησης, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν περιοδικά κλεισίματα γραμμών. Το παράδειγμα του Λονδίνου δείχνει ότι ίσως υπάρχει λύση και για την Αθήνα.
Μια πιο άμεση, οικονομική και δυνητικά ωφέλιμη λύση θα μπορούσε να είναι η ενίσχυση και επέκταση των νυχτερινών λεωφορειακών γραμμών. Παρά τη δημιουργία μιας νέας γραμμής το 2024, ο τομέας αυτός παραμένει σε στασιμότητα. Τα βασικά προβλήματα είναι ότι οι υπάρχουσες γραμμές δεν εξυπηρετούν επαρκώς πολλούς δήμους και σημαντικούς οδικούς άξονες, ενώ οι αραιές συχνότητες δρομολογίων (έως και μία ώρα) αποτρέπουν τους επιβάτες.
Το Athens Transport έχει προτείνει εναλλακτικά σενάρια για την αύξηση των νυχτερινών λεωφορειακών γραμμών και την πύκνωση των δρομολογίων τους. Ένα ιδανικό σενάριο προβλέπει ένα δίκτυο 20-25 νυχτερινών γραμμών με συχνότητες 20-40 λεπτών, σε συνδυασμό με 24ωρη λειτουργία Μετρό και Τραμ από Παρασκευή πρωί έως Κυριακή βράδυ. Ένα πιο ρεαλιστικό, μεταβατικό σενάριο περιλαμβάνει 10 περίπου νυχτερινές λεωφορειακές γραμμές σε κυριότερους άξονες με συχνότητα όχι αραιότερη των 30-40 λεπτών. Ως άμεσο βήμα, προτείνεται η δημιουργία 3 νέων νυχτερινών λεωφορειακών γραμμών που θα καλύπτουν τις διαδρομές των γραμμών 3 του Μετρό και του Τραμ, καθώς και η επέκταση της γραμμής Χ14. Επιπλέον, κρίνεται απαραίτητη η πύκνωση των δρομολογίων των νυχτερινών λεωφορειακών γραμμών σε τουλάχιστον ανά 30 λεπτά και η αλλαγή της αρίθμησής τους σε Ν1, Ν2 κ.ο.κ.
Σήμερα, η νυχτερινή εξυπηρέτηση γίνεται με 4 νυχτερινές και 6 24ωρες λεωφορειακές γραμμές (συμπεριλαμβανομένων των 4 Express του Αεροδρομίου). Οι νυχτερινές γραμμές 500, 790 και 400 ακολουθούν διαδρομές παρόμοιες με τις γραμμές 1, 2 και 3 του Μετρό αντίστοιχα, ενώ η Χ14 είναι Express γραμμή που σταματά σε όλες τις στάσεις. Οι 24ωρες γραμμές είναι το Τρόλεϊ 11 και η γραμμή 040. Επιπλέον, υπάρχει περιορισμένη νυχτερινή λειτουργία στο τμήμα Ακαδημία – Ζωγράφου της γραμμής 608 τα Σάββατα. Οι γραμμές Express του Αεροδρομίου (Χ93, Χ95, Χ96, Χ97) λειτουργούν 24ωρο, αλλά με περιορισμούς επιβίβασης/αποβίβασης και ακριβότερο εισιτήριο.
Συνολικά, αυτό που απαιτείται είναι ένας ολοκληρωμένος σχεδιασμός για την ενίσχυση των ΜΜΜ τις νυχτερινές ώρες, βασισμένος σε μελέτες και διαβουλεύσεις, πέρα από πρόωρες εξαγγελίες.
