Πάνω από το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε χώρες που θα διεξάγουν ή έχουν ήδη διεξάγει εκλογές φέτος. Παρά αυτή την αύξηση της εκλογικής δραστηριότητας, υπάρχει διάχυτη ανησυχία για την κατάσταση της δημοκρατίας. Ο αριθμός των δημοκρατιών μειώνεται, η εμπιστοσύνη στα δημοκρατικά συστήματα εξασθενεί και η συμμετοχή των ψηφοφόρων μειώνεται.
Επιμέλεια – μετάφραση Νεκτάριος Ντ. Χορμοβίτης
Η επιθυμία για πολιτική μεταρρύθμιση είναι έντονη. Οι πολίτες εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους μέσω αποχής, διαμαρτυριών, ψήφου σε υποψηφίους κατά του κατεστημένου και μερικές φορές ακόμη και μέσω βίας.
Για να αντιμετωπίσουμε αυτή την κρίση, θα μπορούσαμε να εξετάσουμε τις ιδέες του 18ου αιώνα πολιτικού και πολιτικού θεωρητικού Έντμουντ Μπερκ, ο οποίος βίωσε μια παρόμοια κρίση αντιπροσώπευσης κατά την διάρκεια της θητείας του στο βρετανικό κοινοβούλιο. Το 1768, ο ριζοσπάστης βουλευτής Τζον Γουίλκς αποκλείστηκε από το κοινοβούλιο αφού κατηγορήθηκε για συκοφαντική δυσφήμιση του βασιλιά Γεωργίου Γ’. Παρά τις επανειλημμένες επανεκλογές του, το κοινοβούλιο αρνήθηκε να τον τοποθετήσει και έδωσε την έδρα του στον αντίπαλό του. Αυτό οδήγησε σε ταραχές στο Λονδίνο όταν τα στρατεύματα πυροβόλησαν εναντίον των υποστηρικτών του Γουίλκς.
Ο Μπερκ κατάλαβε ότι ο αποκλεισμός του Γουίλκς δεν οφειλόταν τόσο στη συμπεριφορά του όσο στην αντίθεσή του στον βασιλιά. Τα μέλη του κοινοβουλίου, των οποίων οι συντάξεις εξαρτώνταν από τον βασιλιά, απέφευγαν να βάλουν τον Γουίλκς στη θέση του για να μην προσβάλουν τον μονάρχη, παρόλο που αυτό εξαγρίωνε το κοινό.
Ο Γουίλκς έγινε σύμβολο της απαίτησης για πολιτική μεταρρύθμιση. Οι βουλευτές καταδίκασαν τους διαδηλωτές, όπως ακριβώς γίνεται και σήμερα με τους περιορισμούς στις διαδηλώσεις για λόγους δημόσιας τάξης. Η υποστήριξη προς τον Γουίλκς εξαπλώθηκε ακόμη και στην Αμερική, όπου οι καταγγελίες για την έλλειψη εκπροσώπησης συνέβαλαν στον πόλεμο της ανεξαρτησίας.
Ο Μπερκ, παρόλο που συχνά συνδέεται με την άποψη ότι οι αντιπρόσωποι πρέπει να ενεργούν με βάση την κρίση τους και όχι υπό τη λαϊκή πίεση, δεν στάθηκε στο πλευρό των βουλευτών κατά του Γουίλκς. Αντιθέτως, προειδοποίησε το κοινοβούλιο για τους κινδύνους της αγνόησης της νόμιμης διαμαρτυρίας. Ο Μπερκ πίστευε ότι το κοινοβούλιο θα έπρεπε να εξετάζει σοβαρά τα λαϊκά παράπονα αντί να τα απορρίπτει ως παράλογα. Υποστήριξε ότι οι βίαιοι διαδηλωτές εξακολουθούν να αξίζουν εκπροσώπηση και ότι η αδιαφορία προς τις ανησυχίες τους θα μπορούσε να διαβρώσει την εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση.
Η προοπτική του Μπερκ είναι επίκαιρη σήμερα, καθώς οι πολιτικοί συχνά απορρίπτουν τις καταγγελίες κατά του κατεστημένου ως παράλογες. Η αγνόηση αυτών των παραπόνων μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφικές συνέπειες, καθώς οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν περισσότερα από το να ψηφίζουν ή να διαμαρτύρονται – μπορούν να εξεγερθούν. Ο Μπερκ τόνισε ότι η νομιμότητα της κυβέρνησης βασίζεται στη λαϊκή γνώμη και ότι η εκτεταμένη διαφωνία μπορεί να οδηγήσει σε επανάσταση.
Για να διασφαλιστεί η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, οι πολιτικοί πρέπει να είναι πιο ανοιχτοί στις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, πιο συμπαθείς προς τους διαδηλωτές και λιγότερο διατεθειμένοι να χρησιμοποιούν τον λαϊκισμό ως δικαιολογία για την υπονόμευση των δημοκρατικών διαδικασιών.
