Η 51η επέτειος του Πολυτεχνείου είναι εδώ, φέρνοντας μαζί της μια παράδοξη αίσθηση, από τη μία, την υποχρέωση να θυμόμαστε τους αγώνες για ελευθερία και δημοκρατία, και από την άλλη, έναν αναπόφευκτο κυνισμό για το πώς αυτά τα ιδανικά μεταφράζονται στο σήμερα. Ή μήπως δεν μεταφράζονται καθόλου;
Η Δημοκρατία ως διακοσμητικό επίτευγμα
Ξεκινώντας από τα βασικά, τι είναι δημοκρατία σήμερα; Μήπως ένας απλός όρος που αναφέρεται στις ομιλίες των πολιτικών, αλλά ελάχιστα αντανακλάται στην καθημερινότητα των πολιτών; Οι κυβερνήσεις αλλάζουν, οι υποσχέσεις επαναλαμβάνονται, αλλά η εμπιστοσύνη του κόσμου απέναντι στους πολιτικούς θυμίζει τις προσδοκίες, υψηλές στην αρχή, αλλά διαλυμένες μετά από λίγο καιρό.
Οι πολιτικοί, ανεξαρτήτως κόμματος, μοιάζουν να μην είναι πια απλώς «οι εκπρόσωποι του λαού», αλλά μια τάξη που εξυπηρετεί κυρίως τον εαυτό της, αφήνοντας την κοινωνία να παρακολουθεί, απαθής και απογοητευμένη, από τον καναπέ. Αν στο Πολυτεχνείο το αίτημα ήταν η ελευθερία και η ανεξαρτησία, σήμερα ο πατριωτισμός έχει καταντήσει μια έννοια που εξυπηρετεί όλους – με τον δικό τους τρόπο. Από τη μία πλευρά, οι πατριώτες δέχονται τα πυρά των νεοτεριστών και των «προοδευτικών», οι οποίοι βλέπουν στον πατριωτισμό κάτι το «παρωχημένο», σχεδόν ενοχλητικό. Γιατί να μιλάμε για την Ελλάδα, όταν μπορούμε να μιλάμε για «παγκόσμια αδελφότητα»; Ο πατριωτισμός, λένε, είναι για όσους «έχουν μείνει πίσω». Εννοείται πως αυτοί οι κριτικοί απολαμβάνουν την ελευθερία της γνώμης τους χάρη στους αγώνες ακριβώς αυτών των «παρωχημένων» ανθρώπων.
Από την άλλη, η πατριδοκαπηλία γνωρίζει ημέρες δόξας. Κάθε τόσο, νέοι «πατριώτες» εμφανίζονται με σημαίες, μεγάλα λόγια και ελάχιστη ουσία. Ο αγνός πατριωτισμός, που κάποτε ήταν η αφετηρία για θυσίες, σήμερα έχει γίνει εργαλείο για την άντληση ψήφων ή την πώληση ψεύτικων ειδώλων. Η έννοια της πατρίδας μοιάζει να έχει αποκτήσει δύο άκρα: τη σνομπ περιφρόνηση και την εκμετάλλευση.
Η woke κουλτούρα και το χάσμα με την κοινωνία
Κι εδώ έρχεται η woke κουλτούρα, η νέα μόδα που υπόσχεται να «διορθώσει» τα πάντα – από τα κοινωνικά στερεότυπα μέχρι την ιστορία μας. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η κουλτούρα μοιάζει να ζει σε έναν κόσμο που δεν έχει καμία σχέση με την καθημερινότητα του μέσου Έλληνα. Ενώ το woke κίνημα ασχολείται με την αναθεώρηση της γλώσσας και την «προστασία των συναισθημάτων», ο κόσμος αγωνίζεται να πληρώσει το ρεύμα, να βρει δουλειά ή να στείλει τα παιδιά του στο σχολείο χωρίς να ξοδέψει μια περιουσία. Αυτό το χάσμα είναι που κάνει πολλούς να αναρωτιούνται: ποιος εκπροσωπεί πραγματικά την κοινωνία σήμερα; Μπορούν οι κινήσεις αυτές να διεκδικήσουν τον ρόλο που είχε η Αριστερά του Πολυτεχνείου, η οποία εξέφραζε τότε τις ανάγκες της πλειοψηφίας;
Οι επετειακές γιορτές και η ουσία που λείπει
Η κα
θιέρωση της 17ης Νοεμβρίου ως επετείου ήταν ένας τρόπος να τιμηθεί η θυσία των φοιτητών. Αλλά μήπως, τελικά, αυτό έχει λειτουργήσει αντίστροφα; Μήπως η μετατροπή του Πολυτεχνείου σε μια τυπική «γιορτή» έχει αδειάσει το μήνυμά του από το νόημα;
Αντί να εμπνέει τους νέους για να διεκδικούν, η επέτειος μοιάζει πολλές φορές να προκαλεί μια νοσταλγία που δεν συνδέεται με τη δράση. Τα συνθήματα του ’73 έχουν χάσει τη φρεσκάδα τους, και οι νέες γενιές τα επαναλαμβάνουν χωρίς να τα κατανοούν πλήρως.
Η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα δεν είναι μόνο η υπεράσπιση της δημοκρατίας, αλλά και η αναζωογόνησή της. Αν το Πολυτεχνείο μας δίδαξε κάτι, αυτό είναι ότι οι αγώνες δεν είναι ποτέ αυτονόητοι. Η ελευθερία απαιτεί συμμετοχή και δράση. Όμως, με τον τρόπο που εξελίσσονται τα πράγματα, θα ήταν σοφό να αναρωτηθούμε: είμαστε ακόμη διατεθειμένοι να αγωνιστούμε για όσα αξίζουν;
Η 51η επέτειος του Πολυτεχνείου μας καλεί να κοιτάξουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη της ιστορίας. Και αυτό που θα δούμε δεν θα είναι απαραίτητα κολακευτικό. Αλλά ίσως, επιτέλους, μας ξυπνήσει.
